Leita í fréttum mbl.is

Höfuđ Stefáns Ólafssonar ađ tćrast upp ofaní sandi ?

Háskólafrćđimađurinn Stefán Ólafsson sem mér virđist vera eins konar ţáttastjórnandi top-of-the-microhagfrćđi-pops á milli ţjóđa, skrifar á heimasíđu sinni ađ;

Írar kusu sjálfir ađ bjarga bönkunum en voru ekki neyddir til ţess. ESB hjálpađi ţeim hins vegar ađ glíma viđ skuldavandann, gegn kröfum um eigin ađhald og niđurskurđ

 

Einmitt ţađ Stefán. Elíta Evrópusambandsmanna smíđar bát sem heitir evra. Á einum góđviđrisdegi hagsögunnar er fariđ út ađ sigla á evrubátnum. En all skyndilega er góđa veđriđ búiđ og stormur er skollinn á. Ţá segir stóra gula hćnan viđ Írland; "ef ţú stingur írsku ţjóđinni í gatiđ á bátnum ţá komumst viđ lifandi heim". Reynt er ađ róa í land. En báturinn er ađ brotna meira og meira í spón. Portúgölum er ţá bođiđ ađ "bjarga sér" međ ţví ađ trođa ţjóđinni í gat númer tvö, svo sökkvandi Ţýskaland og Frakkland komist nú einhvern tíma heim í Wunderland. En allt í einu dettur vélin niđur í gegnum ţurrafúinn botninn á bátnum og Spáni er bođiđ ađ "bjarga sér" međ ţví ađ trođa sér í ţađ risavaxna gat. Akkeri lýđrćđisins er fyrir löngu dottiđ í sjóinn og virkar báturinn nú eins og trollhlerađur ryđdallur; eđa eins og síbakkandi steypubíll sem gubbar úr öfugt hannađri rúllunni og steypir sig sjálfur í kaf.

Sem sagt: Elíta Evrópusambandsins í Brussel setur á laggirnar hiđ stórpólitíska myntbandalag Evrópusambandsins (EMU) sem var og er enn svo hörmulega gallađ og illilega undirförult meint frá upphafi, ađ ţađ setti Írland í ţá ađstöđu ađ annađ hvort myndi markađurinn skjóta myntbandalagiđ allt í kaf og öll bankakerfi ţess samtímis, nema ađ ţví tilskyldu ađ Írland gengist í ábyrgđ fyrir öllu misfóstrinu heima í sínum veika hlekk EMU-keđjunnar; og ţađ á međan hálaunuđ hrossháruđ ESB-elítan fyndi sér brotlegar leiđir yfir alla sáttmála myntbandalagsins og bryti í leiđinni niđur allar ţćr efnahagslegu sóttvarnargirđingar sem settar höfđu veriđ upp; til ţess ađ einmitt ţađ sem gerst hefur gćti ekki gerst, ţví ţađ myndi eyđileggja sjálfa tilvist ríkjanna í myntbandalaginu og ţeirra landa sem ţar sitja nú einmitt inni sem fangar; allt samkvćmt áćtlun. Hér er atburđarásin eins og hún var á Írlandi: 

Innvortis fjármálaleg borgarastyrjöld: hvađ er ţađ? 

 ***

Evru- og ERM II svćđi Evrópusambandsins; mars 2009

Ţegar fjármálakreppan skall á myntsvćđi evru og allt brást

- nema saklausir skattgreiđendur

- fjármálalegur störuleikur eftir Gunnar Rögnvaldsson

 

 
E. Hlutabréfamarkađir byrjuđu ađ gefa sig

V. Hlutabréf banka- og fjármálastofnana urđu verst úti ţví hér var einmitt bankabóla ađ springa

R. "Fjármálamiđstöđin Írland" sem átti orđiđ mikiđ undir bankastarfsemi komiđ, horfđi fyrst evrulanda á hlutabréfaverđ banka- og fjármálastofnana nálgast fastfrosin blómabeđ millibankamarkađs evrusvćđis á ljóshrađa. Sumir bankar áttu ađeins fjögur cent eftir niđur í ekki neitt, eftir hafa falliđ frá 21 evru hátindi og niđur í ţađ núll sem ţeir eru enn ţann dag í dag

U. Í örvćntingu — og af ţví ađ Írar vissu ađ ţeir höfđu enga mynt né seđlapressu — ţá ákvađ ríkisstjórnin ađ gangast í ábyrgđ fyrir öllum skuldbindingum innlendra banka í landinu. Ţetta var örvćnting áttavilltra manna og gert til ađ reyna ađ sporna viđ ţví ađ allir peningar fćru á brott til útlanda úr bankakerfi landsins. Ţetta er ađ sumu leyti sćnska EMS-örvćntingar-líkaniđ frá ţví í nóvember 1992. En Svíar gátu ţetta ţá, af ţví ađ ţeir áttu sína eigin mynt og seđlabanka — og gátu í kjölfariđ fellt gengi sćnsku krónunnar um 35 prósent til ađ koma hjólunum í gang á ný — og ţannig varđveitt ytra lánstraust og greiđslugetu ríkissjóđs sem ţurfti ţá ekki, einnar myntar vegna, ađ ţurrausa út í ekki neitt í atvinnuleysisbćtur. Sćnska ofurríkiđ er ţó ekki, 20 árum síđar, alveg komiđ út úr bönkunum enn

S. Viđ ţetta minnkađi fjármagnsflóttinn frá Írlandi nokkuđ og hrun hlutabréfaverđs fjármálastofnana landsins hćgđi dálítiđ á sér

V. En viđ ţetta hófst ofsafenginn fjármagnsflótti frá ţeim evruríkjum sem gáfu ekki út auknar ábyrgđir handa sínum bönkum. Hlutabréfaverđ ţeirra féll hrađar og hrađar. Fjármagnsflótti úr löndum ţeirra jókst og jókst  ţannig ađ eiginfé bankanna tók ađ gefa eftir og nálgast lögleysu

A. Ţá kom ríkisstjórn Austurríkis sem peningalegur klćđaumskiptingur út úr skápnum og gekkst í auknar ábyrgđir fyrir sínu bankakerfi
 
Đ. Ţar međ voru fordćmin sett á myntsvćđinu og ţau ríki sem gengust ekki í auknar ábyrgđir fyrir sínum bankakerfum, gátu valiđ um ađ horfa á hlutabréfaverđ fjármálastofnana sinna keyrt niđur í jörđina og peningana yfirgefa landiđ — ţ.e. flýja til ţeirra evrulanda sem buđu betri ábyrgđir - eđa ađ öđrum kosti hósta upp ţeim ábyrgđum sem ţeim af bjálfum í Brussel hafđi veriđ sagt ađ aldrei myndu ţurfa ađ koma til. Löndin vćru jú í skjóli stćrstu fljótandi peningavitleysu heimsins; ţ.e. í myntbandalagi Evrópusambandsins og seđlabanka ţess. Ţeim hafđi veriđ sagt ađ sóttvarnargirđing Maastrichtsáttmálans myndi koma í veg fyrir ađ áhćttutöku einkageirans vćri smyglađ svona yfir á herđar skattgreiđenda (ríkissjóđs). En nú er Maastrichtsáttmálinn sem sagt brotinn í spón og orđinn ađ gjalli á 20 ára afmćli sínu.

I. Ţarna geisađi eins konar innvortis fjármálaleg borgarastyrjöld á milli evruríkja. Ríkin yfirbuđu hvert annađ međ ábyrgđum til ţess ađ reyna ađ sporna viđ fjármagnsflótta og hruni hlutabréfaverđs fjármálastofnana í sínu landi, hvert fyrir sig. Svona er ađ vera á hćttusvćđi

Đ. Danska ríkisstjórnin, sem síđar varđ ađ láta undan ţrýstingi, kom frekar seint út til ađ veita aukna bankaábyrgđ. Og í ţeirri fréttatilkynningu sem danska ríkisstjórinn sendi frá sér, voru nokkrir frekar óljósir punktar um ţađ winding-up company (hluti af Finansiel Stabilitet) sem átti ađ taka sig af föllnum bönkum undir líkfylgd ERM-II fyrirkomulagsins. Ţetta varđ til ţess ađ Danske Bank í mars 2009 var ađeins hársbreidd frá ţví ađ verđa lagđur í rúst međ ţeim 30 krónum sem eftir voru af 230 króna hlutabréfaverđi bankans. Danmörk er í ERM II og ţví bundiđ á báđar fćtur og hendur. Hún varđ ađ hlýđa hjörđinni til heljar, ţví annars vćri hćtta á gengishruni og ţá myndi umsaminn svo kallađur gagnkvćmur "ERM-II stuđningur" frá ECB-seđlabanka Evrópusambandsins gufa upp eins hratt og hann gerđi gagnvart seđlabanka Bretlands, haustiđ 1992. Ný fréttatilkynning var ţví send út í hasti til ađ reyna ađ róa markađi, hindra fullkominn fjármagnsflótta úr landinu og ţurrđ. Nú er svo komiđ ađ fjórum björgunarpökkum hefur veriđ hent til bankakerfis Danmerkur og sá fimmti er í smíđum. Ţví góđi minn, Ţýskalandiđ sjálft hefur nefnilega variđ einum stćrsta hluta landsframleiđslu allra evruríkja til bjargar sínu eigin bankakerfi. Ţýskaland rćđur alltaf í praxís. Og ţú fylgir eftir sem ESB hundur

Ţegar ţarna er komiđ sögu er peningagólfiđ á myntsvćđi ECB-seđlabanka evrusvćđis orđiđ ađ eggjaskurn. Ţađ er orđiđ svo ţunnt ađ hundrađ ţrjátíu og sex tommu snjóţrúgur ţurfti ađ panta fyrir hćttuför bankastjórnar ECB út á ţađ. Einn mađur, stuttu síđar, stóđ ţó af eigin sannfćringu nćgilega uppréttur til ađ geta náđ ţví ađ kasta af sér ţvaginu yfir lotnar axlir kanslara Ţýskalands. Hún fékk í kjölfariđ hárţurrku ađ gjöf frá Braun. Ţetta var Axel Weber seđlabankastjóri Ţýskalands, sem síđan gekk út og hćtti af beinum viđbjóđi. En vatn hans situr ţó enn á sínum stađ. Framundan er ţví browning-burst lagning fyrir öll lönd ESB í hárţurrku kanslarans

Og ţarna sitja ţessar ríkisstjórnir og Brussel evrulanda nú, međ makkverk sín. Heimavinnan fór aldrei fram. Af evrum urđu ţćr apar. Gagnslausasta mynt veraldar var svo illa upp hugsuđ ađ Evrópa liggur nú í rústum, hennar vegna

Ţađ var gott ađ á Íslandi sátu ekki svona aular í forsćti og viđ peningavöld haustiđ 2008. Ţađ hefđi orđiđ óbćrilegt fyrir okkur öll. Fullveldi Íslands var ţá notađ og sjálfstćđ íslensk króna gerđi ţeim ţađ mögulegt. Annars vćrum viđ bust
 
Ţađ ţarf ađ nota vöđva frelsisins. Annars visna ţeir
 
Bankakerfi flestra evrulanda komust í lausafjárţrot frá og međ árinu 2008 og svo aftur um miđbik síđasta árs og eru nú enn aftur ađ komast í sama ţrot. Ţetta gerđist vegna ţess lánveitingar á milli banka —interbank-lending— stöđvuđust. Ţćr stöđvuđust vegna ţess ađ bankarnir vissu ekki hver af ţeim á markađinum voru ađ deyja. Fullkomiđ vantraust ríkti ţví bankanna á milli. Ţeir treystu ekki hvor öđrum fyrir einni evru yfir nóttina

Í Bandaríkjunum kom bandaríski seđlabankinn —The Federal Resverve— í veg fyrir svona vantrausts-ástand á millibankamarkađi innan ţjóđríkis Bandaríkjamanna međ ţví ađ ţvinga (skylda) alla banka í landinu til ađ taka viđ björgun (bail-out-money). Alveg sama hver stađa ţeirra var. Ţar međ vissu allir bankar í landinu ađ enginn ţeirra var á leiđ í ţrot vegna erfiđrar lausafjárstöđu. Ţetta gat bandaríski seđlabankinn gert af ţví ađ Bandaríkin eru sjálfstćtt fullvalda alvöru ţjóđríki - og ţetta virkađi. Svona er ađ hafa skjöld, sverđ og Ţórshamar. Ţá rćđur mađur

Tvisvar sinnum síđan kreppan skall á síđsumars 2008 hefur seđlabanki Bandaríkjanna enn fremur ţurft ađ koma öllu bankakerfi evrulanda til björgunar vegna ţess ađ millibankamarkađur evruríkja virkađi ekki vegna viđvarandi vantrausts bankanna á milli. Ţeir gátu ţví ekki lengur stađiđ viđ dollara-skuldbindingar sínar. Og enginn alţjóđlegur banki vildi lána ţeim dollara til ađ borga ţessar dollara-skuldbindingar. The Fed opnađi ţá FX-SWAP-línur, ţ.e.a.s gjaldmiđlaskiptalínur yfir til ECB-seđlabanka Evrópusambandsins upp á gátt til ađ bjarga heiminum frá hruni. Ef millibanka-markađur evrusvćđis hefđi virkađ ţá hefđu evrumenn átt ađ geta bjargađ sér sjálfir fyrir tilstilli ECB-seđlabanka Evrópusambandsins

En ECB-seđlabanki Evrópusambandsins er ekki alvöru seđlabanki. Hann er einungis seđlabankalingur, sem enga stjórn hefur á neinum peningamálum

Svona er ađ búa viđ platmynt og seđlabankaling. Ţađ gerir Írland ţví miđur. Ţar hefur skorturinn á alvöru mynt og peningastjórn valdiđ neikvćđu framlagi til hagvaxtar í landinu í samfleytt 38 mánuđi í röđ. Evran og vanskapađ peningakerfi hennar hefur dregiđ írska hagkerfiđ niđur í samfleytt 38 mánuđi - ofan í allt annađ. En fyrst sprengdi ECB-seđlabankalingurinn Írland í loft upp međ ţví ađ búa til stćrstu fjármálabólu veraldnar; EMU
 
Viđ skulum ekki minnast á sjálft Grikkland á ţessu hćttulega augnabliki í sögu hinnar innvortis fjármálalegu borgarastyrjaldar sem Evrópusambandiđ hefur stofnađ til međ evrunni inni í ESB. Samúđ mín međ Grikkjum er djúp. Hún er miklu dýpri en samúđ mín er međ Steingrími J. Sigfússyni fyrir frođusnakk sitt frá greiđsluvanda yfir í heilshugarţrot. Einungis blađurmenni haga sér svona

Myntmáliđ er hundrađ sinnum dýpra mál en ţú heldur. Ţau eru um ţađ bil sjálft framkvćmdavald fullveldisins
 
Hugsiđ um ţetta
 
Fyrri fćrsla
 

« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Og enn lýgur garmurinn Stefán Ólafsson.

Eitt af skilyrđum neyđarastođar viđ Írland fólst í ađ "bjarga" bankakerfinu. Upprunalegar áćtlanir gerđu ráđ fyrir 11.000 miljörđum króna frá ESB (EFSM/EFSF) og AGS, og ţar af var rúmlega helmingur, 5.600 miljarđar, eyrnamerktir bankabjörgun.

Eru virkilega engar siđferđireglur innan HÍ sem taka á lygum starfsmanna?

Hilmar (IP-tala skráđ) 25.10.2012 kl. 21:03

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Höfundur

Gunnar Rögnvaldsson
Gunnar Rögnvaldsson

Búseta: Ísland.
Reynsla: 25 ára búseta í ESB og fyrirtækja-rekstur í DK/ESB frá 1985 til 2010. Samband:
tilveraniesb hjá mac.com

Ég er hvorki skráður á Facebook, Twitter, Linkedin né á neinum öðrum "félags-vefjum". Aðsetur skrifa minna er einungis að finna hér á þessari síðu og á tilveraniesb.net og í blöðum og tímaritum

Bloggvinir

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband