Leita ķ fréttum mbl.is
Embla

Bloggfęrslur mįnašarins, mars 2010

Ķrland - Finnland - Grikkland - Žżskaland - Lettland - Lithįen - Eistland. Svo eru žaš Spįnn - Portśgal - Ķtalķa. . . og Gylfi

 
Evruhagkerfi Ķrlands į langri nišurleiš 
 
Žaš sem Gylfi veit ekki 
 
1. Ķrland ennžį į leišinni nišur og į heljaržröm

Ķrska hagstofan kynnti į fimmtudaginn fyrstu nišurstöšur męlinga į frammistöšu ķrska evruhagkerfisins į sķšasta įri. Įriš 2009 ķ heild kom śt meš 7,1 prósent samdrętti ķ landsframleišslu og 11,3 prósent samdrętti ķ žjóšarframleišslu. Žetta er mesti samdrįttur į einu įri ķ sögu Ķrlands, segir hagstofan. Į sķšasta fjóršungi 2009 féll landsframleišsla Ķrlands um 5,1 prósent mišaš viš sama tķmabil į įrinu 2008. Samdrįttur landsframleišslu į milli žrišja og fjórša įrsfjóršungs 2009 var 2,3 prósent, žannig aš samdrįtturinn heldur įfram į Ķrlandi. Į sķšustu 11 įrsfjóršungum hefur hagkerfiš haldiš įfram aš dragast saman alla įrsfjóršunga nema einn. Samtals į žessu tķmabili er 13,2 prósent af ķrska hagkerfinu horfiš; hagstofa Ķrlands | Bųrsen
 
Žį vitum viš eftirfarandi

2. Viš vitum aš ERM landiš Lettland sem tengt hefur mynt landsins fasta viš evru hefur sett nżtt heimsmet ķ efnahagshruni. Ķ skżrslu Center for Economic and Policy Research ķ Washington ķ febrśar kom fram aš afleišing gengisbindingarinnar sé sś aš heimsmet ķ hruni landsframleišslu nokkurs rķkis, sķšan sögur hófust, er nś veriš aš setja meš 30% hruni landsframleišslu Lettlands inni ķ ERM-pyntingarklefa Evrópusambandsins. Samdrįtturinn ķ landsframleišslu Lettlands į žremur įrum veršur yfir 30%. Žetta er meira en landsframleišsla Bandarķkjanna féll ķ stóru kreppunni frį 1929-1933 | Mįnudagur 15. febrśar 2010
 
3. Viš vitum aš finnska hagstofan gerši grein fyrir įrinu 2009 ķ heild žann 1. mars. Landsframleišsla Finnlands féll um hvorki meira né minna en 7,8% į įrinu ķ heild. Žetta er mesta hrun ķ landsframleišslu Finnlands į einu įri frį žvķ aš męlingar hófust įriš 1975. Ķ fręgu finnsku kreppunni 1991-1993, žegar Finnland upplifši erfiša bankakreppu samhliša hruni Sovétrķkjanna, žį féll landsframleišsla Finnlands "ašeins" um 6% į įrinu 1991 žegar verst lét. Til aš fį fram tölur um svipaš hrun og varš į įrinu 2009, žurfa Finnar aš leita aftur til įranna 1917-1918. Žetta er hin svo kallaša finnska leiš sem mikiš hefur veriš ķ rķkisfjölmišlum į Ķslandi og kynnt žar sem fyrirmynd fyrir Ķsland | Žrišjudagur 2. mars 2010
 
4. Viš vitum aš Grikkland er oršiš gjaldžrota ķ evrum inni ķ Evrópusambandinu. Alžjóša Gjaldeyrissjóšurinn er į leišinni žangaš. 
 
5. Viš vitum aš žaš er hęgt aš hafa svo kallašan sterkan gjaldmišil ķ veikum hagkerfum. Žaš sjįum viš į Japan og evrusvęšinu. Žetta eru tvö veikustu hagkerfi heimsins og sem einnig munu žjįst mest nęstu įrin, įratugina og aldirnar - ž.e ķbśar žessara hagkerfa.

6. Viš vitum lķka aš gjaldžrotahętta rķkisjóša ķ Evrópu er hęrri hjį žeim löndum sem hafa ekki sķna eigin mynt. Žetta vitum viš nśna.

Ekkert af žessu viršist višskiptarįšherra Ķslands vita. Hann hlżtur aš lifa og anda ķ lokušu ERM-herbergi inni viš sundin blį. Jį, hann er heppinn aš bśa į Ķslandi, žvķ framtķš ķslenska hagkerfisins var aš minnsta kosti öfundsverš žegar hann settist sęll og glašur ķ rįšherrastól višskiptarįšuneytisins. Žetta tilfelli er greinilega verra višureignar en nokkurn tķma hefur męlst frį upphafi. Hvaš geršist?

Ķrland - Finnland - Grikkland - Žżskaland - Lettland - Lithįen - Eistland. Svo eru žaš Spįnn - Portśgal - Ķtalķa. . . og Gylfi - sterkasti hagfręšingurinn ķ evru-lķkkistunni 
 
Hve mikiš meira žurfum viš aš vita? Hvenęr veršum viš loksins upplżst? 
 
Eftirmįli
 
Furšufugl viršist sitja į ķ fuglahreišri fyrrverandi višskipta- og bankamįlarįšherra Ķslands. Einn og vel einangrašur ķ musteri forvera sķns. En fyrirrennari Gylfa var žó miklu verri. Hér eru samt tveir žungavigtarmenn Samfylkingarinnar komnir saman ķ eitt - og śtkoman er nśll. 

Merkilegt hvaš 0,1% er miklu betra en nślliš hann Gylfi. Žaš er lķka furšulegt aš Bandarķkjamenn skuli ekki hafa svona Gylfa og Björgvini til aš bjarga sér eftir aš mynt žeirra, Bandarķkjadalur, hefur misst 95% af veršgildi sķnu gagnvart sumum gjaldmišlum heimsins, eftir aš hann sem betur fór var tekinn af gullfęti. Svona gullfótur er nśna aš trampa myntbandalagslönd Evrópusambandsins ķ spaš.  

Endirinn į framsögu rįšherrans varš sį aš hagfręšingar Sešlabanka Ķslands endušu inni į salernum bankans til aš komast hjį žvķ aš žurfa aš pissa ķ buxurnar af hlįtri fyrir framan višskiptarįšherra Ķslands. Žaš tókst rétt svona sęmilega. Dapurlegt og sennilega satt; MBL
 
Fyrri fęrsla
 

Evružįtttaka hefur djśpfryst ķtalska hagkerfiš

 
Hagvöxtur sķšustu 9 įr 
 
Er Evrópujökull aš myndast?
 
Žiš muniš öll eftir hinum sjśka manni Evrópu (e. the Sick Man of Europe). Frį 1990 varš Žżskaland hinn sjśki mašur Evrópu. Sameining Žżskalands kostaši mikiš og hagvöxtur varš ömurlegur. Hefur žetta batnaš nśna? Nei Žżskaland er ennžį fįrveikt. Mešalhagvöxtur į įri ķ Žżskalandi hin sķšustu 10 įr er nęstum enginn, eša 0,2-0,5 prósent į įri sķšustu 9-12 įr. Žetta er žį tęplega 30% af hagkerfi evrusvęšis, sem ennžį er fįrveikt.

En žaš eru fleiri sjśklingar sem liggja į öldrunardeildinni. Ķtalķa er alveg mešvitundarlaust hagkerfi. Ekkert bifast į Ķtalķu. Skegg- og hagvöxtur ķ ķtalska hagkerfinu er alveg hęttur og hįrin fara brįšum aš draga sig inn undir hśšina og hverfa. Frį įrslokum 2001 til įrsloka 2009 hefur ķtalska hagkerfiš vaxiš um žaš bil 0,0000%. Žetta er verra en Japan og er žį mikiš sagt. Ķtalķa er rśmlega 17% af evru hagkerfinu. Žį höfum viš 17+30 eša um žaš bil 47% af evruhagkerfinu sem er oršinn jökull.

Nś fer Žżskaland fram į aš restin af evrusvęši setji frystivélarnar ķ gang og frysti sig nišur ķ žżsk-ķtalska jöklakerfiš. Žetta er kölluš ašlögun. En hve skemmtilegt veršur aš fylgjast meš žessu nįttśrufyrirbęri. Ég męli meš pistlinum į Financial Times Alphaville, sjį slóš hér aš ofan.

Neikvęšir raunstżrivextir į Spįni
Byggingarbólan į Spįni hefur foršaš Spįni frį jöklafrosti. Įstęšan fyrir žvķ aš bólan varš til į Spįni sést vel hér į mynd Edward Hugh; neikvęšir raunstżrivextir sešlabanka Evrópusambandsins į Spįni. Segiš svo aš vaxtavopniš virki ekki !
 
Ķrland er svipaš, ž.e. rjśkandi rśstir eftir ranga stżrivaxtastefnu sešlabanka Evrópusambandsins, meš 7,1 prósent samdrętti ķ landsframleišslu į įrinu 2009 og 11,3 prósent samdrętti ķ žjóšarframleišslu. Žetta er mesti samdrįttur į einu įri ķ sögu Ķrlands, segir ķrska hagstofan  Į sķšustu 11 įrsfjóršungum hefur ķrska hagkerfiš haldiš įfram aš dragast saman alla įrsfjóršunga nema einn. Samtals į žessu tķmabili er 13,2 prósent af ķrska hagkerfinu horfiš 
 
Meira efni og fréttir hér ķ glugganum į tilveraniesb.net 
 
Fyrri fęrsla 
 

ESB, evran og frišur

Eurokratažvęttingur
 
Ķ frétt Bloomberg, sem ég skrifaši um ķ gęr, kom fram aš Martin Feldstein įlķtur aš sameiginleg mynt komi ekki ķ veg fyrir ófrišar- og styrjaldarhęttu į milli žeirra landa sem nota myntina. Žetta hefur lengi veriš mitt įlit lķka. Ef menn hugsa dżpra žį munu žeir alltaf komast aš žeirri nišurstöšu aš žaš eina sem hindar ófriš og styrjaldir er öflugt lżšręši. Lżšręšisžjóšir fara ekki ķ strķš viš ašrar lżšręšisžjóšir. Žaš gera žęr bara ekki. Fundnar eru lausnir. En žęr geta žó žurft aš heyja hernašarlega barįttu viš andlżšręšisleg öfl, ž.e. berjast fyrir varšveitingu lżšręšis.
 
Žess vegna er žaš aš mķnu mati žvęttingur aš halda žvķ fram aš tilkoma Evrópusambandsins hafi stušlaš aš og varšveitt friš ķ Evrópu. Žaš er lżšręšiš sem hefur gert žaš, ekki ESB. Hinsvegar hefur ESB og Brussel į margan hįtt gert sitt żtrasta til aš grafa undan lżšręšinu ķ Evrópu. Nś er einnig aš koma ķ ljós aš Evrópusambandiš er aš verša frystikista efnahagsmįla. Hagsęld, velmegun, massķft atvinnuleysi og ömurleg frjósemi eru aš frjósa föst og žekja Evrópu meš ķs. Hvar endar žetta? Meš nżjum ófrši? 
 
Fęrslan ķ gęr
 

Stjórnmįlamenn hlusta ekki alltaf į hagfręšinga (įfall?)

 
Martin Feldstein segir aš fyrirhugašar efnahaglegar nišurskuršar- og ašhaldsašgeršir Grikklands muni mistakast 
 
. . og evrusvęšiš er ekki Bandarķki Noršur Amerķku
 
Bandarķski hagfręšingurinn Martin Feldstein segir aš fyrirhugašar efnahaglegar nišurskuršar- og ašhaldsašgeršir Grikklands muni mistakast og landiš muni vel hugsanlega yfirgefa myntbandalag Evrópusambandsins (EMU), svo žaš geti žar meš fengiš sķna eigin mynt og unniš sig śt śr vandamįlunum.

Martin Feldstein er prófessor viš Harwardhįskóla og fyrrverandi rįšgjafi Ronalds Reagan Bandarķkjaforseta. Hann žótti lķklegastur til aš verša sešlabankastjóri Bandarķkjanna įšur en George W. Bush valdi Ben S. Bernanke til žess starfs.

Žegar įkvešiš var aš setja EMU į fót sagši Martin Feldstein aš evrusvęšiš hefši ekki hinar réttu forsendur til aš verša įkjósanlegt myntsvęši fyrir sameiginlega mynt ESB-landa. Martin Feldstein benti į aš hśsmóšir ķ Róm hefši engan įhuga į aš vita hvaš braušiš kostaši ķ Finnlandi, hśn myndi įfram kaupa žaš ķ nęsta bakarķ og hśn talaši ekki Finnsku. Žaš sama gliti fyrir trésmišinn frį Barcelona, hann myndi ekki sękja vinnu til Berlķnar, hann talar ekki žżsku og mun ekki lęra žżsku bara til žess aš geta stundaš vinnu į žżsku.

Lesist: stašbundin įföll og bólur munu myndast į myntsvęšinu žvķ hreyfanleiki vinnuafls er svo aš segja enginn. Stašbundnar ženslubólur munu žvķ mjög aušveldlega verša til į myntsvęšinu og sem ekki er hęgt aš stżra eša laga meš stżrivöxtum, žvķ žeir eru stilltir į mešaltalsveršbólgu ķ kjarnalöndum EMU. Žegar bólurnar springa mun žaš leiša til vandręša fyrir rķkissjóši viškomandi landa, žvķ engar yfirfęrslur į milli rķkisfjįrlaga landanna eru leyfšar innan EMU og löndin hafa takmarkaša möguleika į aš verša samkeppnishęf į nż (e. asymmetric shocks within the eurozone; hér)

Svona bólur myndu ekki skapast svo aušveldlega ķ Bandarķkjunum žvķ nżtt vinnuafl myndi streyma til staša žar sem mikil eftirspurn er eftir žvķ - og žannig halda tķmalaunum nišri. En skyldi skašinn žó verša, gerši žaš ekki svo mikiš til žvķ žį myndu fjįrmunir til greišslna atvinnuleysisbóta og heilsugęslu koma frį Washington, žvķ fjįrlög sambandsrķkisstjórnar Bandarķkjanna eru hįtt ķ 30% af landsframleišslu BNA. Svona sameiginleg fjįrlög eru ekki til ķ EMU. Hagfręšingurinn Poul Krugman benti einnig nżlega į hiš sama.
 
Now, if Spain were an American state rather than a European country, things wouldn’t be so bad. For one thing, costs and prices wouldn’t have gotten so far out of line: Florida, which among other things was freely able to attract workers from other states and keep labor costs down, never experienced anything like Spain’s relative inflation. For another, Spain would be receiving a lot of automatic support in the crisis: Florida’s housing boom has gone bust, but Washington keeps sending the Social Security and Medicare checks; hér
 
 
Įriš 2005 benti Martin į aš žęr breytingar sem žį voru geršar į reglum myntbandalagsins myndu opna fyrir aš rķki myntbandalagsins myndu koma sér inn ķ vķtahring krónķsks fjįrlagahalla (žaš sama sagši sešlabanki Žżskalands, sjį; mįnudagur 1. mars 2010). Ķ nóvember 2008 sagši Martin Feldstein aš ašstęšur į rķkisskuldabréfamarkaši EMU segšu fjįrfestum aš hętta vęri į aš myntbandalagiš myndi brotna upp.

Nemandi Martins Feldstein, Charles WyploszCharles Wyplosz, segir aš spįr fyrrverandi kennara sķns muni sanna sig sem rangar. Ef Grikkland yfirgęfi myntbandalagiš žį myndi efnahagur žess fara ķ rśst. Athugiš; žaš er vinsęlt mešal ESB-hagfręšinga aš segja aš žaš sé betra aš verša gjaldžrota innan myntbandalagsins en utan žess.

Martin Feldstein stendur viš įlyktun sķna og segir aš žaš sé alls ekki óhugsanlegt aš lönd yfirgefi EMU. Stjórnmįlamenn hlusta ekki endilega į žaš sem hagfręšingar segja. (sjį; Žį voru 155 hagfręšingar sammįla um eitt - en ekki var hlustaš į žį)

Glenn Hubbard viš hįskólann ķ Columbķu fylki segir aš munurinn į Martin Feldstein og mörgum öšrum hagfręšingum sé sį, aš žaš sem Martin segir, hefur oft praktķska žżšingu ķ raunveruleikanum. "Feldstein er mjög žżšingarmikill hagfręšingur", segir Hubbard; Bloomberg | Sjį einnig grein Martin Feldstein ķ Vox EU janśar 2009: Reflections on Americans’ views of the euro ex ante
 
Žżskaland lķka?

Martin Wolf
Martin Wolf į Financial Times er farinn aš halda aš hugsanlegt sé aš Žżskaland sé į leišinni śt śr myntbandalaginu. Aš Žżskaland nenni ekki aš vera ķ myntbandalagi meš löndum sem fara į hausinn - og sem geta ekki keppt į sama mįta og eftir sömu efnahagsstefnu og Žżskaland keppir viš umheiminn. Evran sé einnig of hįtt veršlögš til aš Žżskaland geti haldiš įfram aš keyra hagkerfi sitt įfram į śtflutningsstefnu sem byggist į innfluttri eftirspurn frį umheiminum, sökum žess hve innanlands eftirspurn ķ Žżskalandi sé krónķskt ónóg fyrir žżska hagkerfiš.

Martin Wolf óttast enn fremur aš heimurinn geti veriš į leiš inn ķ efnahagslegt verndarkapphlaup vegna žrįlįtrar og einstrengilegrar kröfu Žżskalands og Kķna į massķfum eigin hagnaši į višskiptum sķnum viš śtlönd. Viš seljum žér og kaupum ekki neitt af žér ķ stašinn (“beggar-my-neighbour” stefnu). Žżskaland er ekki sammįla og segir aš mikill hagnašur į utanrķkisvišskiptum Žżskalands viš umheiminn sé merki um velgengni, dugnaš og gęši; FT
 
Tvęr fyrri fęrslur
 

Hvaš er eiginlega aš gerast ķ EMU? - Jį ķ myntbandalaginu?

 FT
Eilķfšarverkenfiš og haugalygin 
Eilķfšarverkefniš og haugalygin
 
Žeir sem hafa fylgst meš, vita aš um žessar mundir er veriš aš reyna aš bjarga myntbandalaginu ķ sinni nśverandi mynd. Hvorki meira né minna. En žetta er gert meš hangandi hendi, og ekki af įstęšulausu. Grikkland er bara eitt af einkennunum į fįrsjśku myntbandalagi ESB. Flestum er nś oršiš ljóst aš myntbandalagiš gengur ekki upp meš svona ólķk lönd innanboršs. Myntbandalag meš 16 löndum var glapręši. Sumir eru žó ekki viljugir til aš višurkenna žetta ennžį. Žar fremstir ķ flokki eru skriffinnar Brussel, sem nś óttast um įhrif og framtķš sķna. Ķ sama flokki eru lķka nokkrir fįrįšlingar į Ķslandi.

Žaš er žó aš mķnu mati bśiš aš višurkenna einn stóran og mikilvęgan hlut: myntbandalagiš virkar ekki eins og til var ętlast. Į einni nóttu kom kviksyndiš ķ ljós og opinberaši sig, svart og kalt. En žaš er žó mjög mikilvęgt aš hafa višurkennt žetta. Um žaš bil 20 mikilvęg įr Evrópu hafa fariš ķ ekki neitt. Framfarir og hagsęld hafa sem afleišing siglt fram hjį žessu efnahagssvęši. Įrin hafa fariš ķ formsatriši og skriffinnsku į mešan efnahags- og lżšręšislegir landvinningar hafa fariš forgöršum. Nś er ekki mikiš sem getur spornaš viš hnignuninni lengur. Spornaš viš hinni efnahagslegu og demógrafķsku hnignun mannfjöldans sem bara mun halda įfram aš taka til hendinni ķ ESB.

  • Sameining Žżskalands er misheppnuš. Stór tękifęri fóru žar forgöršum.
 
  • Hręšslan viš sterkt Žżskaland hefur eyšilagt mest.
 
  • Sem afleišing er Žżskaland oršiš rekald sem veršur aš halda įfram aš byggja į efnahagsstefnu sem krefst aš haldiš sé fast ķ nśverandi śtflutningsstefnu Žżskalands og sem hin rķkin žola ekki ķ gegnum sameiginlegu myntina
 
  • Žżskaland hefur haldiš ESB uppi, fjįrhaglega séš. Einungis vegna slęmrar samvisku eftir seinni heimsstyrjöldina. Žżskaland hefur borgaš žennan brśsa og veriš góšur žegn og gert mest. En ekki er hęgt aš refsa nżjum kynslóšum endalaust fyrir syndir fešranna. Žaš gengur ekki.

Ég giska į aš Žżskaland sé bśiš aš fį nóg. Aš ętla sér aš lįta önnur lönd borga fyrir ógöngur annarra landa ķ myntbandalaginu er ekki hęgt. Žetta er hvorki mögulegt ķ framkvęmd, hagfręšilega, né fjįrmįlalega - og allra sķst stjórnmįla- og lżšręšislega séš. Žetta hafa menn nś višurkennt meš grķska klśšrinu. Grikklandi veršur ekki bjargaš. Hvorki er hęgt aš berja Sušur-Evrópu til žess aš passa inn ķ myntbandalagiš - og ekki er hęgt aš berja Žżskaland til žess aš umturna hagkerfi og žjóšinni allri, svo Žżskaland passi betur inn ķ myntbandalag meš hinum löndunum.
 
Žżskaland mun ekki fórna śtflutningsknśna hagkerfi sķnu, žaš mun ekki fórna stjórnarskrįr lögfestum markmišum um hįmarks 0,35% fjįrlagahalla frį og meš įrinu 2016. Žaš mun ekki fórna sér og ekki koma Evrópu til bjargar meš stóraukinni eftirspurn sem bęta ętti innri spennu hagkerfanna. Aš bišja Žżskaland um aš hętta aš vera samkeppnishęft er sprenghlęgilegt.
 
The first is that a monetary union comprising 16 or more EU members will ultimately require a fully fledged fiscal union, or fail
 
 
Žegar ég fór aš skrifa um žaš aš myntbandalagiš myndi aldrei getaš žrifist įn samruna rķkisfjįrmįla landanna, žį var hlegiš aš mér į Ķslandi. Žetta virkaši svo afskaplega vel, héldu sumir į Ķslandi - og halda jafnvel enn. En nś vitum viš aš žetta var rétt. ESB veršur annaš hvort aš fara įfram eša afturįbak. Žaš getur ekki veriš eins og žaš er nśna.

Brįšum munu Žjóšverjar leggja til aš lönd eins og Grikkland yfirgefi myntbandalagiš. Śtgöngudyr verša smķšašar og ķ endanum munu mörg lönd notfęra sér žį leiš. En žessar dyr verša einstefnudyr. Enginn mun komast inn um žęr aftur. Į endanum veršur žaš Žżskaland, Frakkland, Benelux-löndin og Austurrķki sem verša einu löndin ķ myntbandalaginu. Finnar munu t.d. fį markiš sitt aftur. Fjįrmįlarįšherra Žżskalands hefur nś žegar višraš žessa hugmynd um śtgöngudyr. En um leiš er veriš aš setja endahnśtinn į veru margra landa ķ EMU.
 
The second conclusion is that a rules-based monetary union is still possible, but only among a group of similar countries – in terms of their economic development, and their fundamental political attitudes towards economic policy
 
 
Tilvist svona śtgönguleišar mun lķklega fį markašinn til aš knżja löndin śt ķ gegnum dyrnar. Žetta vita Žjóšverjar mjög vel. En ekki er um annaš aš ręša. Žetta er eina raunverulega björgunarleišin til fyrir alla Sušur-Evrópu. En svo er hin leišin, aš Žżskaland sjįlft segi sig śr myntbandalaginu. Žaš gęti lķka gerst.
 
The Schäuble proposal tells me that Germany’s conservative establishment longs for the second option. They should be careful what they wish for. One way or the other, they might eventually get it.
 
 
Aš ętla sér aš troša Ķslandi žarna inn, er svo heimskulegt aš menn ęttu aš skammast sķn fyrir yfir höfuš aš lįta sér detta žaš ķ hug. Žaš lżsir algerri vanžekkingu į mįlunum. Žetta er sama vanžekkingin og bjó til tķmasprengju-bankakerfiš į Ķslandi.

Žaš er žó vel hęgt aš fyrirgefa Ķslandi žvķ Ķsland var aš lenda į flugvelli opinna frjįlsra hagkerfa ķ fyrsta sinn ķ sögu landsins. Ķslandi fipašist žvķ mišur lendingin, en žaš mun ekki gerast aftur. Flestar žjóšir žurfa aš brotlenda til aš geta lęrt af biturri reynslunni. Nś er hins vegar kominn tķmi į aš seinna tķmasettu sprengjur ESB springi. Žaš er gott aš fyrirbęriš tķmi er til. Ef tķminn vęri ekki til žį myndi allt gerst samtķmis allsstašar;
 
 
Meira efni og fréttir hér ķ glugganum į tilveraniesb.net 
 
Fyrri fęrsla
 

Sameiginleg mynt hefur ekki leitt til meiri višskipta į milli evrulanda

Myntbandalagiš gagnslaust og hinn "innri markašur" ašeins kenning į blaši

Joao M C Santos Silva prófessor ķ hagfręši
Samkvęmt frétt netśtgįfu fréttablašs hįskólans ķ Bergen, Forskning Norge, sem fjallar um rannsóknir ķ Noregi og į alžjóšavettvangi, hafa višskipti į milli evrulanda ekki aukist neitt umfram žaš sem gerst hefur hjį öšrum löndum heimsins frį žvķ sameiginlegur myntvafningur myntbandalagsins, evra, kom ķ umferš fyrir 11 įrum. Forskning Norge vitnar ķ rannsókn hagfręšinganna Joao M. C. Santos Silva viš University of Essex og Silvana Tenreyro viš London School of Economics (ég hef ekki lesiš skżrsluna ennžį)

Silvana Tenreyro hagfręšingur
Auknum višskiptum į milli evrulanda var lofaš žegar myntvafningnum evru var komiš į fót. Eins įtti evran aš vera vopn ķ alžjóšasamkeppninni og žį sérstaklega viš Bandarķkin og Asķu. En samkvęmt rannsókninni hefur aukning ķ višskiptum į milli evrulanda ekki veriš meiri en aukningin var į milli annarra landa heimsins į sama tķmabili (aukin hnattvęšing almennt). Verslun og višskipti į milli evrulanda hefur ekki aukist meira en višskiptin į milli evrulanda, EES-landa og ESB-landa sem nota ekki evru sem gjaldmišil.

Rannsóknin tekur til hóps OECD-landa og leggur til grundvallar, EES-lönd (athugiš, Ķsland er ķ EES) sem eru ekki meš evru, ESB-lönd įn evru og svo sjįlfra evrulandanna. EES-lönd sem hafa ekki tekiš upp evru hafa aukiš višskiptin viš evrulönd og ESB-lönd įn evru jafn mikiš og evrulöndin hafa upplifaš sķn į milli, segir Joao M. C. Santos Silva prófessor.

Forskning.no bendir einnig į hina fręgu rósarskżrslu eftir hagfręšinginn Andrew K. Rose sem sagši aš verslun og višskipti į milli evrulanda myndi žrefaldast žegar löndin fengju sameiginlega mynt. En raunveruleikinn, samkvęmt žessari og fleiri rannsóknum, er sem sagt nśll, hvaš varšar verslun og višskipti.

Jan Tore Klovland prófessor viš verslunarhįskóla Noregs segir aš evran sé meira pólitķskt verkfęri en efnahagslegt verkfęri. Um efnahagslega įvinninga séu fįir sammįla segir hann. Steinar Holden prófessor viš Óslóarhįskóla segir aš  erfitt sé aš sanna neitt ķ žessum efnum. Hann įlķtur aš viss įvinningur og samhęfing hafi nįšst į fjįrmįlasvišinu
 
[jį, t.d. opnaš į möguleika į sameiginlegu gjaldžroti evrurķkja sem nś hugsanlega stendur fyrir dyrum. Eftir aš internetiš kom meš veršsamanburšarvélar handa öllum žį er sameiginleg mynt oršin nįnast fornaldargripur, afsakiš. Žaš žurfti t.d. ekki sameiginlega mynt til aš erlendir feršmenn uppgötvušu veršfall į Ķslandi]
 
En ķ nśverandi kreppu, segir Steinar, aš žaš sé augljóst aš žau lönd sem hafa sjįlfstęša mynt hafi notiš mikils góšs af žeim sveigjanleika sem žvķ fylgir; Forskning Norge
 
Sama sagan ķ Danmörku? Hinn innri markašur ESB, engin įhrif

Skuffende effekt af EUs indre marked på eksporten
Sķšasta haust kom einnig śt dönsk rannsókn sem sżndi aš vera Danmerkur ķ hinum svo kallaša innri markaši ESB og ķ ERM hefur ekki leitt til neinnar aukningar ķ utanrķkisvišskiptum Danmerkur viš evrulönd né ESB lönd. Tilgangur rannsóknarinnar var ekki aš sanna né afsanna neitt ķ žessum efnum, en lesa mįtti žetta śt śr skżrslu žjóšhagfręšistofnunar višskiptadeildar Įrósarhįskóla, sem kom śt ķ jśnķ 2009. Žar kom ķ ljós aš eftir aš Danmörk geršist ašili aš hinum svo kallaša innri markaši ESB hefur śtflutningsfyrirtękjum fękkaš. Žaš hefši ekki skipt neinu mįli fyrir Danmörku aš standa utan viš žennan innri markaš ESB, skrifaši rannsóknarvefurinn "Videnskab DK" ķ žessu tilefni; Videnskab
 
20% raunvextir į śtlįnum į Ķrlandi (lögleiddir okurvextir?)

Samkvęmt vef Money Guide Ireland eru vextir į yfirdrįttarheimildum į venjulegum bankareikningum į Ķrlandi um žaš bil 14-15%. Sé bętt viš žeirri 4-6% neikvęšu veršbólgu sem rķkir į Ķrlandi nśna, eru raunvextir į svona lįnum um og yfir 20%. Ofanķ žetta kemur ķ mörgum tilfellum 25 evru gjaldtaka. Mynt Ķrlands er evra; MGI
 
Fyrri fęrsla
 


Hvaš gerist žegar unga fólkiš missir vonina?

Atvinnuleysi ungmenna ķ Evrópusambandinu 
Atvinnuleysi ungmenna ķ Evrópusambandinu - "tifandi tķmasprengja"
 
Norska dagblašiš Dagsavisen var meš grein um atvinnuįstand hjį ungmennum Evrópusambandsins undir fyrirsögninni "tifandi tķmasprengja Evrópu". Eins og er standa 20% af ungmennum Evrópusambandsins įn atvinnu og eru heldur ekki ķ skóla. Žetta er aldurshópurinn frį 15 įra og til 25 įra. Žetta žżšir aš einn af hverjum fimm ķ žessum aldurshóp er hvorki ķ vinnu né skóla. Samtals er um 5,5 milljón ungmenni aš ręša. Žetta er skuggalega hį tala žvķ um sögulega litla įrganga er aš ręša, hlutfallslega séš.

Atvinnuleysi ungmenna ķ Evrópusambandinu sķšustu 10 įrin
Blašiš bendir į aš atvinnuleysi žessa hóps sé aš aukast. Žetta er alveg rétt hjį blašinu en mįliš er mun verra en žetta žvķ atvinnuleysi evrópskra ungmenna hefur veriš mjög hįtt sķšastlišin 10 įr og jafnvel miklu lengur. Žaš var ašeins ķ bóluįstandi sķšustu fįrra įra aš atvinnuleysi žessa hóps mjakašist undir 15% ķ ca. eitt įr. Frį įrinu 2000 hefur žaš veriš mun hęrra mestan hluta tķmans.
 
– På 30-tallet opplevde vi at både brunskjortene, svartskjortene, men også rųdskjortene marsjere i gatene i Tyskland. Historien viser at slike politiske reaksjoner kan slå begge veier. Hųyere kriminalitet er ofte en direkte konsekvens av hųy ledighet blant unge, noe de baltiske landene er et eksempel på, sier Aarebrot.
 
 
Įstandiš er grafalvarlegt ķ Sušur- og Austur-Evrópu. Tölurnar eru hvergi sęmilegar nema ķ Noregi og Hollandi. Einn af frammįmönnum norsku verkalżšshreyfingarinnar, Knut Arne Sanden, bendir į aš stór hluti Evrópu hafi misst mikiš af sķnu unga fólki ķ styrjöldum į sķšastlišnum 100 įrum. En ķ dag er žaš atvinnuleysiš sem kemur ķ veg fyrir aš unga fólkiš komist inn į vinnumarkašinn. Žetta er fólkiš sem fęr sķšast atvinnu ķ uppsveiflum og žaš fyrsta sem sagt er upp žegar nišursveiflur koma.

Atvinnuleysi ķ Žżskalandi og kosningafylgi öfgahóps nasista
Žetta er einnig pólitķskt vandamįl, segir Frank Aarebrot prófessor viš hįskólann ķ Bergen. "Žaš afl og žau įhrif sem svona stór hópur fólks getur haft mį ekki vanmeta. Brśnstakkar, svartstakkar o.fl. komust til įhrifa ķ Žżskalandi 1930. Sagan segir okkur aš pólitķskir vindar geta blįsiš til beggja įtta. Aš hafa atvinnu er žaš sama og aš tilheyra samfélaginu" | Dagsavisen
 
Mynd; kosningafylgi nasista og atvinnuleysi ķ Žżskalandi 1920-1932, Brad DeLong
 
Meira efni og fréttir hér ķ glugganum į tilveraniesb.net
 
Fyrri fęrsla
 

Imba Lances - hin framlengjandi

Hin framlengjandi kreppufyrirkomulög Evrópusambandsins
 
Fęšingar- og erfšagallar myntbandalags Evrópusambandsins. The Economist desember 1996
Myntbandalagiš (EMU) kom vegna žess aš EMS/ERM I virkaši ekki. Žaš hrundi įriš 1992 ķ svarta september og gerši George Soros rķkan. Žį sįu menn aš žetta EMS virkaši ekki. EMS var oft kallaš e. The extended recession mechanism. Žaš žyrfti heila og įžreifanlega mynt ķ umferš til aš losna viš įgallana.  

Svo kom myntin fręga. En žį kemur žetta nżja, jį žiš vitiš, - sjįlft ójafnvęgiš (e. imbalances). Og allt er uppķ loft eina feršina enn. Nś standa menn eiginlega rįšžrota. EMS'inn dugši ekki og myntin dugar greinilega ekki heldur.
 
Nś hefur skyndilega komiš ķ ljós aš žaš vantar einn sameiginlegan rķkissjóš. Einn full hertan skattgreišanda sem myntin fręga žyrfti aš komast ķ himneskt jaršsamband viš. Skattgreišanda sem dettur ekki ķ sundur. Sem raknar ekki upp eins og myntslangan EMS gerši - og sem er ekki hęgt aš fletta ķ sundur eins og um vafning vęri aš ręša (subprime skuldabréf eša žvķlķkt).

"Hvaš er žetta žarna innan ķ myntinni ykkar? Er žetta Grikkland, žarna ķ geira 36 til 37 grįšur austur af mišju? Viš höldum aš Grikkland sé aš fara į hausinn og žaš muni tosa fleiri lönd meš sér ķ fallinu - og mest allt bankakerfi myntbandalagsins meš sér ķ leišinni. Žannig aš viš höldum aš žaš muni rakna ofan af myntvafningnum ykkar. Getiš žiš ekki prjónaš eitthvaš betra en žetta?" Fullt stopp. 
 
 
Fyrri fęrsla
 

Imba Lances

Vinsęlasta orš mešal efnahagsmįlamanna ESB ķ dag er oršiš ójafnvęgi eša e. imbalances. Žessu orši var fyrst skotiš af fallbyssuhlaupum Brussels žegar myntbandalagiš var stofnaš. Žaš, myntbandalagiš, įtti nefnilega aš laga ójafnvęgiš. En nśna er myntbandalagiš komiš og bśiš aš spilast hér ķ samfleytt 11 įr. Mašur skyldi ętla aš viš žetta hefši hugtakiš ójafnvęgi falliš um sig sjįlft, žvķ lękningin vęri komin. Žaš myndi žvķ ekki lengur rķkja hér ójafnvęgi, heldur jafnvęgi.

Rķkir hér jafnvęgi Gunnar? Lįttu ekki svona mašur.
 
 
Jafnvęgi evrusvęšis ķ hnotskurn smįręšis

Įbyrgšarlausir stjórnmįlamenn ESB. Grikkland er eins gjaldžrota og hęgt er aš verša

 
Įbyrgšarlausir stjórnmįlamenn ESB 
 
Simon Johnson og Peter Boone birtu ķ sķšustu viku grein sķna um Grikkland - og vandamįl žess fyrir Grikki og evrusvęšiš. Simon Johnson var įšur yfirhagfręšingur AGS og er nś prófessor viš MIT og "senior fellow" viš Peterson stofnunina og situr ķ stjórn fjįrlaganefndar bandarķska žingsins. Peter Boone er viš London School of Economics. Greinin birtist bęši ķ New York Times og į bloggsķšu höfunda, The Baseline Scenario.

Ef sumum finnst ég vera neikvęšur śt ķ žau vandamįl sem myntbandalag ESB stendur frammi fyrir, žį eru žaš smįmunir mišaš viš žęr stašreyndir sem Simon ber į borš fyrir lesendur.

Gróf žżšing; Grikkland er eins gjaldžrota og hęgt er aš verša. Evrópskir stjórnmįla- og embęttismenn eru jafn įbyrgšarlausir og fjįrglęframenn. Žeir stunda fjįrhęttuspil. Žeir eru aš lokka fjįrfesta ķ pķramķdaspil (Ponzi scheme; aš borga fjįrfestum meš peningum nżrra fjįrfesta ķ staš žess aš borga žeim meš peningum frį žeim hagnaši sem fjįrfestingin skilar). Žaš vęri óafsakanlegt ef fjįrfestar į borš viš lķfeyrissjóši séu aš fjįrfesta ķ grķskum rķkisskuldabréfum.

Tölurnar: Įriš 2011 mun Grikkland skulda 150% af landsframleišslu sinni. Um 80% af žessu skuldar landiš til erlendra fjįrfesta og žeir eiga flestir heima ķ Žżskalandi og Frakklandi. Fyrir hvert 1 prósentustig sem vextir hękka žarf Grikkland aš senda 1,2 prósentustigi meira af landsframleišslunni til śtlanda. Ef vextir hękka til dęmis ķ 10%, sem er ekki ólķklegt og reyndar mjög varfęriš mat fyrir land sem getur ekki greitt einn aur nišur af höfušstól skuldanna - rślla žarf skuldunum endalaust įfram - žį žarf Grikkland aš senda 12% af landsframleišslu sinni til lįnadrottna erlendis, į hverju einasta įri. Helming skulda landsins žarf aš endurfjįrmagna į nżjum vaxtakjörum innan žriggja nęstu įra.

Žetta er gersamlega óheyrš og óžekkt staša sem Grikkland er ķ. Strķšsskašabóta greišslur Žżskalands voru 2,5% į įri af žjóšartekjum Žżskalands frį 1925-1932. Sušur-Amerķku skuldavandamįlin frį og meš įrinu 1982 žżddu 3,5% greišslur af landsframleišslu (1/6 af śtflutningstekjum) landanna til erlendra kröfuhafa. Hvorugt žessara tilfella var skemmtileg reynsla.

Grikkland er algerlega gjaldžrota įn ennžį meiri nišurskuršar en nś žegar hafa veriš auglżstir. Svo žarf landiš hjįlp frį ESB. Reyndar žarf landiš į bįšu aš halda samtķmis. Og ennžį eru stjórnmįla og embęttismenn Evrópusambandsins aš hvetja fjįrfesta til aš stušla aš frekari lįnum til Grikklands og aš grķska rķkiš taki į sig ennžį meiri skuldir. Žetta er aš blekkja illa upplżst fólk segir Simon, t.d. lķfeyrissjóši, sem eiga peninga į mešan žeir sem eru vel upplżstir flżja öskrandi burt; t.d. stórir bankar sem vita hvaš er aš gerast.

Žetta er aš gerast meš ašstoš klapplišs ESB. Komiš til okkar og fjįrfestiš ķ gjaldžrota rķki. Žetta er sama lišiš og er aš berja į vondum spekślöntum meš annarri hendinni į mešan hin höndin ginnir saklausa nżja fjįrfesta ķ netiš. Hvaš er hęgt aš gera, spyr Simon:

1) Gikkir og ESB verša aš įkveša hvort žeir vilji halda evrunni eša ekki.

2) Ef žeir vilja halda evrunni ķ Grikklandi žį žarf aš senda peninga. Ekki bara smį vasapeninga upp į 20 miljarša evrur, eins og stjórnmįlamenn eru aš gęla viš. Nei, žaš žarf aš senda alvöru peninga. Minnst 180 miljarša evrur. ESB žarf aš fjįrmagna skuldasśpu Grikklands 100% ķ nokkuš mörg įr.

3) Ef žeir vilja ekki halda evrunni, žį žarf aš śtbśa įętlun fyrir śrsögn śr myntbandalaginu, strax. Žį žurfa Noršur Evrópubśar aš bjarga eigin bönkum fyrst (bail them out) vegna žess aš afskrifa žarf miklar grķskar skuldir. Žaš veršur aš gefa Grikkjum žennan skuldaafslįtt - eša - breyta žeim yfir ķ nżja drachma mynt Grikklands og samžykkja aš Grikkir komi veršbólgu nęgilega mikiš af staš til aš brenna hluta skuldanna af.

Innistęšum og skuldum bankakerfis Grikklands yrši breytt ķ drachma; endursamiš yrši um skuldasamninga. Žetta veršur erfitt og sóšalegt, en žvķ lengur sem tķminn lķšur įn ašgerša žį mun žetta verša betri og betri lausn.

Svo žarf aš kalla į Alžjóša Gjaldeyrissjóšinn. Žaš er eini trśveršugi ašilinn sem eftir er ķ žessu mįli og sem hefur getu til aš glķma viš vandamįliš. En jafnvel AGS er aš sumu leyti aš klśšra trśveršugleika sķnum meš laumulegum athugasemdum į mešan grķska skuldablašran ženst śt.

Ef žessi skref verša ekki tekin žį fįum viš jįrnbrautar-stórslys. Bśiš er aš aš sannreyna og žrautprófa evrópska stjórnmįlamenn ķ žessu mįli. Viš žekkjum śtkomuna śr žvķ prófi nśna: žeir eru ekki varkįrir*, žeir eru tillitslausir og kęrulausir (reckless).
 
*Žeir höfšu lofaš fjįrmįlarįšherra Bandarķkjanna, Tim Geithner, "varkįrri lausn" (a careful solution, sjį Mįnudagur 15. febrśar 2010)

Lesendur; hafiš žiš nokkurn tķma séš risaolķuflutningaskip meš 27 skipstjórum ķ brśnni. Jęja ekki žaš. En žiš sjįiš žaš nśna. Žaš er M/S ESB. Skip sem lagši upp ķ siglingu en mun aldrei nį hvorki įfangastaš né neinni höfn nokkurn tķma. Draugaskip. Og nś er farmurinn farinn aš gerjast; The Baseline Scenario
 
Fyrri fęrsla
 
 

Nęsta sķša »

Höfundur

Gunnar Rögnvaldsson
Gunnar Rögnvaldsson

Búseta: Ísland.
Reynsla: 25 ára búseta í ESB og fyrirtækja-rekstur í DK/ESB frá 1985 til 2010. Samband:
tilveraniesb hjá mac.com

Ég er hvorki skráður á Facebook, Twitter, Linkedin né á neinum öðrum "samfélags-vefjum". Aðsetur skrifa minna er einungis að finna hér á þessari síðu og á tilveraniesb.net og í blöðum og tímaritum

Bloggvinir

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband