Leita ķ fréttum mbl.is
Embla

Bloggfęrslur mįnašarins, september 2008

OMG - Hvaš į ég aš gera? Danska krónan fellur 3,16% ķ dag

Haršir vindar blįsa nś į gjaldeyrismörkušum. Danska krónan er fallin um 3,16% gagnvart dollar į einum degi. Hvernig skyldi standa į žessu? Jś, žaš skyldi žó ekki vera aš evran hafi falliš svona mikiš į einum degi ? Jś žaš er vķst tilfelliš žvķ viš hérna ķ Danmörku erum beintengd viš evru og hefur evran žvķ falliš svipaš. 1 DKK = 0.188 USD -0.0061 (-3.162%) Sep 30, 4:00PM

Standard & Poor's felldu ķ dag lįnshęfniseinkunn žrišja stęrsta banka Danmerkur, Jyske Bank, śr A+ ķ A- (jįkvętt ķ neikvętt). Fylgir sögunni aš įstęšurnar séu žęr sömu og gilda fyrir hagkerfi evrusvęšis ķ heild. Neikvęšar efnahagslegar horfur ķ heild og hękkandi atvinnuleysi. 

Ég rįšlegg žér Gunnar aš hętta aš horfa į gengiš eins og hjartalķnurit. Loka augum, loka eyrum, hvorki sjį né heyra žvķ žś getur ekkert viš žessu gert, annaš en aš koma auga į žau tękifęri sem svona breytingar žrįtt fyrir allt skapa


Evrópskir bankar falla nś eins og spilaborgir

11 Hlemmur-Féll

Ķ gęr féll Fortis ķ Belgķu, Hollandi og Lśxemburg. Glitnir į Ķslandi, Bradford & Bingley ķ Bretlandi. Ķ Žżskalandi var Hypo Real Estate fjįrmįlastofnuninni bjargaš, en hśn er einn af hornsteinum žżska fjįrmįlakerfisins. Ķ Danmörku voru žrķr minni bankar sameinašir ķ eins dags hrašferš leišar 11 Hlemmur-Féll. Ķrski hlutabréfamarkašurinn datt daušur nišur um 12.7% į einum degi. Ķrskir bankar uršu illa śti t.d. féll Anglo Irish Bank um 46%.

Žaš sem af er žessum degi er komiš aš fransk-belgķska stórbankanum Dexia aš leggjast ķ öndunarvel į sjśkrahśsi peningamarkaša. Sögur herma aš ķtalskir og grķskir bankar séu einnig aš hugsa um aš taka žįtt ķ svona bólför. Ef svona heldur įfram munu margir athafnamenn einnig leggjast ķ rśmiš. Žį getum viš öll eytt tķmanum ķ aš bora ķ nefiš į okkur allann daginn - į launum frį "hinu opin-bera". Žś veist -  H I N U    O P I N B  E  R A

Flestir hlutir falla hratt ķ verši nśna. Korn, matvęli, mįlmar og olķa. Ef olķuverš hrynur žį mun norska krónan verša tekin ķ karphśsiš eina feršina enn, sem svo mun žżša hęrri stżrivexti og žar meš hęrri vexti fyrir norska hśseigendur og žar meš aukin hętta į hinu og žessu fyrir banka. Gengi gjaldmišla sveiflast eins og lauf ķ vindi. Stęrstu hreyfingar hafa veriš t.d. į japönsku yeni og įstralska dollar, 11,3% breyting į 30 dögum. Evra og yen 6,3% - įstralskur dollar og bandarķskur dollar 6,8%. 

Gereyšingarvopnin sem allir hafa veriš aš leita aš segja gįrungarnir nś aš séu fundin, žau fundust ķ bandarķska žinginu ķ gęr og fyrsta tilraunasprengingin nįši aš žurrka śt 1.3 trilljón dollara af veršmati į hlutabréfamörkušum Bandarķkjanna ķ gęr.

Njótiš žessarar sżningar. Nęsta sżning er nefnilega fyrst eftir 100 įr

Er komiš aš žessu?

Flestir bankar eru fullir af peningum en žeir žora ekki aš lįna žį śt til annarra banka. En žeir myndu žó žora aš lįna žessa peninga til sešlabankana žvķ žaš er eina traustiš sem er eftir ķ markašinum. Menn hafa ennžį traust į sešlabönkum vegna žess aš žeir eru beintengdir viš vasa skattgreišenda, og allir vita aš svoleišis vasar eru ótęmandi aušlind žvķ rķkiš hefur ótakmarkašan einka-ašgang aš žessu foršabśri peninga, svo framarlega aš žaš sé einhverja at-vinnu eša neyslu hęgt aš hafa af žegnunum. Er ekki hęgt aš leyfa sešlabönkum aš greiša fyrir vexti į innlįnum? Žį gętu sešlabankar lįnaš žessa peninga aftur śt til višskiptabanka sem fį ekki fjįrmagn sökum ótta ķ markaši ? - eša er žetta kanski alger vitleysa hjį mér?

Hvenęr mun traustiš koma aftur? Žaš er traustiš sem er grundvöllur allra višskipta 


Duglausasti forseti allra tķma

Kęru lesendur 

Nokkur lykilorš lausnar fįrmįlakreppunnar

  • BNA-rķkiš fjįrfestir, en eyšir ekki
  • Fjįrfesta peningum til aš kaupa frosnar eignir ķ bókhaldi fjįrmįlastofnana
  • BNA-rķkiš -> kaupir eignir -> heldur eignum -> selur eignir
  • Nżyrši: vandręšaeignir
  • Rķkiš tekur svarta pétur (vandręšaeignir) śt śr bókhaldi fjįrmįlastofnana, heldur žeim, og selur žęr sķšan aftur, meš hagnaši žegar heilbrigš veršmyndun kemst aftur ķ lag og įhlaup į fjįrmįlakerfi heimsins mun žvķ stoppa
  • Sjśkdómseinkenni fįrmįlakreppunnar hófu feril sinn ķ Žżskalandi, svo ķ Frakklandi, svo ķ Bretlandi, svo ķ Bandarķkjunum
  • Markašir eru skilvirkir til lengri tķma litiš, en geta veršiš óskilvirkir til skamms tķma litiš

Duglausasti forseti allra tķma

Nśna fer "duglausasti forseti" allra tķma śt og tekur til hendinni ķ markašinum į 15 dögum. Žetta er fjįrfesting Bandarķkjanna ķ framtķš sinni, og ekki neysla eša eyšsla. Rķkiš fer śt meš innkaupavagninn į brunaśtsölu skuldapappķra heimsins - kaupir upp žessar vandręšaeignir į brunaśtsöluverši og skapar žar meš nżjan veršlagsgrundvöll sem, eins og er, žvķ mišur er horfinn ķ öngžveiti, skelfingu og įhlaupi į velreknar og stöndugar fjįrmįlastofnanir um allan heim. Žetta er įhlaup į fjįrmįlakerfi heimsins (run on the financial system). Enginn banki, fjįrmįlastofnun eša fjįrmįlakerfi ķ heild sinni žola svona įhlaup, sama hversu vel žau eru fjįrvędd og vel rekin. Traustiš veršur aš vera grundvöllur višskipta. En hér er žaš traustiš sem er horfiš į bįlkesti óvissunnar. Heildar skuldsetningarhlutfall (leverage ratio / gearing) hjį stęrstu bandarķsku fjįrmįlastofnunum er žó mun lęgra en hjį stęrstu fjįrmįlastofnunum ķ Evrópu. En žessar ašgeršir Bandarķkjamanna munu vonandi einnig koma žeim til góša.

Upphęšin sem bandarķska rķkiš ętlar aš nota til aš kaupa upp vandręšaeignir, halda žessum eignum, - og bķša eftir aš ešlileg veršmyndun žessara eigna komi aftur ķ markašinn, til žess svo aš geta selt žęr aftur, og vonandi meš hagnaši, - er dįlķtiš stór, enda eru žessar eignir ķ eigu alls heimsins. Žetta er žó ekki nema ca. 68% meira į hvern žegna ķ Bandarķkjunum en sś upphęš sem danska rķkiš tók į sig (į hvern ķbśa hér ķ Danmörku) viš yfirtöku danska rķkisins į Roskilde Bank nśna um daginn. En žegnarnir ķ Bandarķkjunum verša žó mun fljótari aš vinna fyrir žessu, ef til kemur, žvķ žjóšartekjur į mann ķ BNA eru mun hęrri en ķ Danmörku. Žessir 700 miljaršar dollara eru um žaš bil 2.310 dollarar į hvert mannsbarn ķ Bandarķkjunum. En hér ķ Danmörku hóstaši enginn alvarlega yfir žessu, žvķ hér er rķkiš svo stórt hvort sem er, aš hverjum er ekki sama um aš enn einn bitinn sé rekinn ofanķ hįlsa okkar skattgreišenda hér ķ himnarķki risa-rķkisśtgjalda ESB-landa.

Vonandi virkar žetta, en žaš eru žó ekki allir sannfęršir um žaš. En žetta er žó sennilega betra en aš gera ekki neitt. Aš fjįrfesta ķ sjįlfum sér og ķ sinni eigin framtķš. Borga til baka til žegnana. "Pay back time".

Sjśkdómseinkenni fjįrmįlakreppunnar hófust ķ Žżskalandi, svo ķ Frakklandi, svo ķ Bretlandi og nį svo hįmarki ķ Bandarķkjunum og verša nś vonandi einnig barin nišur ķ Bandarķkjunum. En svo er Evrópa eftir, meš fasteignamarkaši ķ frjįlsu falli, og sešlabanka ESB sem er nęstum verri en enginn, og meš efnahag ESB į leišinni inn ķ enn eina kreppuna ķ višbót. ECB horfir bara į og getur lķtiš ašhafst. Hvaš mun gerast meš Fortis, Deutsche Bank og Barclays į nęstunni? Žaš veršur fróšlegt aš sjį. Mun žetta einnig redda žeim?

Uppfęrt: mįnudags morgun: Belgķski Fortis bankinn hefur nś veriš žjóšvęddur aš 49% hluta til. Rķkisstjórnir Belgķu, Hollands og Luxemburg taka į sig 49% af skuldbindingum bankans. Fortis hefur įstamt dótturfélaginu ABN Amro rekiš 2500 śtibś ķ Evrópu ķ samvinnu viš Royal Bank of Scotland. Financial Times skrifaši ķ gęr aš į mešan fjįrmįlarįšherra Žżskalands, Peer Steinbrück, jaršaši Bandarķkin ķ skįl-ręšu sinni ķ sķšustu viku, žį vęri sś staša komin upp ķ Evrópu aš ESB og ECB hefur ekkert kerfi til stašar til aš bjarga risafķlunum sem standa fastir ķ kjafti fjįrmįlageira Žżskalands og Frakklands - of stórir til aš bjarga. FT skrifar einnig aš žegar flugvélar fjįrmįlarįšherra evrusvęšis munu loksins nį aš lenda į hausnum fyrir framan bygginguna ķ Brussel verša fjįrmįlakerfi evrusvęšis löngu hrunin saman. H. Paulson bauš Evrópumönnum aš vera meš ķ BNA-pakkanum, en nei, žvķ mįttu Evrópumenn ekki vera aš, žeir voru svo uppteknir viš aš skįla fyrir jaršarför Bandarķkjamanna. Nś eru žvķ tķmar hankķ pankķ lausna runnir upp fyrir fjįrmįlakerfi evrusvęšis og ESB. (Paulson’s problem presents lessons for us all) 


Ljósgeisli skattalękkana į sögulegum bakgrunni fjallkonu Ķslands

Glöggir bloggarar į Morgunblašs-bloggi

Glöggir bloggarar hér į okkar kęra Morgunblašs-bloggi hafa bent į aš žetta fordęmi Bandarķkjamanna gęti hugsanlega skapaš grundvöll fyrir nęstu stóru bólu ķ hagkerfum okkar, nefnilega risavaxinni RĶKISBÓLU. Ef svona bóla myndi skapast į Ķslandi žį er mikil hętta į aš sį mikli framgangur sem hefur įtt sér staš undir verndarvęng frjįlslyndra stjórnmįlaafla į Ķslandi, og sem hófst meš fyrstu rķkisstjórn Davķšs Oddssonar, verši stöšvašur og hagkerfi Ķslands sett ķ afturįbak gķrinn. Gķrinn sem myndi vinda ofan af stórglęsilegum įrangri ķslenska hagkerfisins. Hér er um aš ręša stórkostlega aukingu ķ tekjum žjóšarinnar ķ gegnum mikinn hagvöxt. Žessi hagvöxtur hefur skapaš grundvöll fyrir 50% aukningu ķ einkaneyslu į sķšustu 10 įrum - og žaš į mešan Danmörk upplifši 20% aukningu og Žżskaland 0.00% aukningu ķ einkaneyslu į žessum sķšustu 10 įrum. Žessu hefur svo fylgt heil 80% aukning ķ kaupmętti hvers einasta žegna į Ķslandi frį įrinu 1994 til 2007 (veršbólga hreinsuš śt)

Og svo eru menn aš kvarta? Kęru stjórnmįlamenn, vinsamlegast spinniš ekki pólitķskt gull į žessum vandręšum frjįlsra markaša. Markašir eru nefnilega skilvirkir til lengri tķma litiš, en geta veršiš óskilvirkir til skamms tķma litiš. Žetta "til skamms tķma" žarf žvķ aš lagfęra.


Staksteinar spyrja hvaš sé ešlilegt

Kęru lesendur. Staksteinar spyrja hér hvaš sé ešlilegt og óešlilegt.

Er óešlilegt aš fólk vilji tala um gjaldmišilinn, žegar hann hoppar og skoppar ķ ólgusjó fjįrmįlamarkašarins? 

 

Jį žaš er óešlilegt žar sem žaš var žjóšfélagiš sem kom hoppinu og skoppinu af staš, einnig meš hjįlp hins hnattvędda fjįrmįlakerfi heimsins. Žaš var ekki krónan sem fór aš hoppa og skoppa af sjįlfsdįšum, var žaš? Hefur krónan sitt eigiš lķf eša er žaš žjóšin sem hefur sitt eigiš lķf? Žaš lķf sem hefur skapaš veršmętin sem bera krónuna og sem hefur gert Ķsland aš žrišja rķkasta landi Evrópu, beint fyrir framan nefiš į Brussel og gjaldmišli žess, henni evru og ecu. Mörgum til mikillar gremju hérna ķ śtlöndum žvķ žeir vilja lįta lķta svo śt fyrir aš enginn geti žrifist įn Brussel. En Ķsland er ekki undantekning. Noršmenn eru žarna einnig įsamt Sviss. Žrjįr af rķkustu žjóšum Evrópu, svo er einnig allur heimurinn ķ vķšbót. Hérna erlendis hefur engum dottiš ķ hug sś abstrakt hugmynd aš efnahagsmįlin į Ķslandi séu undir žvķ komin hvaš gjaldmišillinn heitir. Hér horfa menn į hagstęršir Ķslands, og į sjįlft efnahagslķf žjóšarinnar 

Žaš er žvķ óešlilegt aš tala ekki um hamar sem hamar og um skóflu sem skóflu. Žetta er alveg eins og Davķš Oddsson sagši: "hér heima segja snillingarnir aš žetta sé gjaldmišlinum aš kenna". Og nś eru Staksteinar aš segja aš žaš sé ešlilegt. Žjóšhagfręši er ekki sįlfręši. Žaš vinna žvķ engir sįlfręšingar ķ Sešlabankanum. Žaš vęri nefnilega óešlilegt

Er óešlilegt aš fólk vilji tala um möguleikana į evru og ESB-ašild ķ góšan tķma, einkum og sér ķ lagi vegna žess aš žaš tęki einhver įr aš sękja og semja um ašild? Margir, sem vilja ręša žann möguleika, eru ekki haldnir žeirri firru aš hann sé lausn til skemmri tķma

 

Jį žaš er óešlilegt žvķ viš vorum einmitt aš śtiloka gjaldmišilinn sem įstęšu fyrir vanda žjóšarinnar, vanda sem einnig viršist vera vandi alls heimsins nśna. Allir Ķslendingar hafa alltaf vitaš aš śti ķ Evrópu vęri til eitthvaš sem héti Kola & stįlsambandiš, EB, EF, EU og allt žar į milli. Žjóšin hefur samt aldrei haft įhuga į aš ganga ķ eitt eša neitt af žessum E-merkjum žvķ hśn er ekki landfręšilega bundin meginlandi Evrópu og žarf žvķ ekki aš bśa viš 80 milljón Žjóšverja og 60 miljón Frakka ķ tśnfęti Ķslands. Žaš er žarna hįlft Atlantshaf og heill Noršursjór į milli. Žetta kom sér žvķ vel ķ heilum tveim heimsstyrjöldum hįšum į meginlandi Evrópu į sķšustu 100 įrum. Žetta veit žjóšin vel žó svo aš Staksteinar séu bśnir aš gleyma žvķ. Žjóšin hefur alltaf samiš sig til žeirra hluta sem henni vantaši. Samiš viš ašrar žjóšir um naušsynleg mįl. Žetta er žvķ ömurleg umręša og lķkist helst herför gegn žvķ sjįlfstęša Ķslandi sem įkvaš aš byggja framtķš sina į eigin forsendum sem byggja į eigin sjįlfstęši. Žaš er til lķf fyrir utan ESB, og žaš gengur bara ansi vel fyrir sig

Eru Staksteinar ekki žornašir į bak viš eyrun ennžį? Eša skvettist śr glösunum viš erfidrykkjuna? Nema kanski aš žetta hafi veriš yfirskot - eša jafnvel hopp og skopp?    


Lętur fólk ķ friši en hjįlpar žvķ ķ nauš

Žegar žetta er skrifaš sitja stjórnvöld ķ Bandarķkjunum į fundum. Žau eru aš setja saman pakka sem į aš forša amerķsku žjóšfélagi og restinni af heiminum frį frekari skaša af völdum kreppu ķ fjįrmįlakerfi Bandarķkjanna og raunar alls heimsins ķ heild.

Ben S. Bernanke - formašur sešlabankastjórnar Bandarķkjanna

Ķ vikunni sem leiš bjargaši bandarķski sešlabankinn stęrsta tryggingafélagi heimsins undan žeirri fjįrmagnsžurrš sem nś er bśin aš rķkja ķ stórum hluta heimsins frį žvķ ķ įgśst į sķšasta įri. Žetta tryggingafélag tryggši einnig skuldbindingar flestra evrópskra stórbanka. Ef til gjaldžrots hefši komiš žį hefšu evrópskir stórbankar žurft aš fjįrvęšast į nż eša leita sér nżrra samstarfsašila til aš geta tryggt skuldbindingar sķnar įfram. Nż fjįrvęšing bankana hefši veriš nęr óhugsandi ķ žvķ įstandi sem nś rķkir. Hvar hefšu žeir įtt aš sękja fjįrmagn?

En hvaša evrópsku stórbankar hefšu žurft aš finna sér nżjan tryggingarašila? Hefši žaš til dęmis getaš oršiš hinn žżski Deutsche Bank, sem nśna hefur skuldbundiš bankann fyrir kröfum sem nema um 2.000 miljarša af evrum, sem er meira en 80% af landsframleišslu Žżskalands? Žetta er meira en Fannie Mae stóš fyrir. Eša breski stórbankinn Barclays sem hefur skuldbundiš bankann fyrir meira en allri žjóšarframleišslu Bretlands, 1.300 miljarša punda? Kanski hefši žaš getaš oršiš belgķski bankinn Fortis sem hefur skuldbundiš bankann fyrir margfaldri landsframleišslu Belgķu?

En hvernig hefši sešlabanki Žżskalands fariš aš žvķ aš bjarga Deutsche Bank? Meš žvķ aš yfirtaka skuldbindingar Deutsche Bank? Lįta žżska rķkissjóšinn um mįliš? Nei, žaš hefši ekki veriš hęgt žvķ žį hefši rekstur rķkissjóšs Žżskalands žverbrotiš alla stöšugleikasįttmįla ESB. Svo žaš hefši alls ekki veriš hęgt, ekki einu sinni bara pķnulķtiš hęgt. En hvaš hefšu Žjóšverjar žį getaš gert? Oršiš gjaldžrota? Nei varla. Hefšu žeir ekki bara hent kröfunum inn ķ sešlabanka Evrópusambandsins? Jś aušvitaš. En hver borgar žęr į endanum?

En vandamįliš er bara žaš aš sešlabanki Evrópusambandsins (ECB) er bśinn aš pumpa śt fossi fjįrmagns ķ bankakerfi evrusvęšis į undanförnum mörgum mįnušum, gegn žvķ aš taka sumar eignir višskiptabankanna sem veštryggingu fyrir greišann, og gegn miklum afslętti. En žaš er bara eitt vandamįl ķ višbót kęru lesendur. Žessar eigur ECB eru nśna aš rotna eins og vķša er aš gerast annarsstašar, og munu žvķ enda sem eiturefnaśrgangur eigna ķ bókhaldi evrópska sešlabankans, ž.e.a.s. ef allt fer ekki vel ķ Bandarķkjunum nśna um helgina. Nśna rķšur žvķ mikiš į aš Bandarķkjamenn standi sig ķ stykkinu fyrir skattgreišendur ķ ESB.

Į mešan Bandarķkjamenn eru aš funda um ašgeršir, žį hrannast upp skošanir į vinstri og mišjuvęng stjórnmįla sem segja: aha, aha, hvaš sagši ég! Frjįlshyggjan spilaši žarna rassinn śr buxunum!

En žį segi ég: frjįlshyggjan undir stjórnartķš repśblikana undanfarin įr gékk alltaf śtį einmitt žetta. Aš lįta fólk sem mest ķ friši en koma žvķ svo til hjįlpar ķ nauš, ef žörf krefur. Žetta er aš gerast nśna og ętti ekki aš koma neinum į óvart. 

Forręšishyggjumenn ķ ESB ęttu žvķ aš fara aš bišja bęnir sķnar til Bandarķkjamanna, einu sinni enn, žvķ žaš er ekki vķst aš žeir megni sjįlfir aš koma žegnum sķnum til hjįlpar žvķ efnahagur ESB hefur dregst svo mikiš aftur śr efnahag Bandarķkjamanna į undaförnum mörgum įrum einmitt vegna forręšishyggju ESB hugmyndarinnar. En sjįum nś til hvaš veršur. Kanski hef ég rétt fyrir mér og kanski hef ég rangt fyrir mér. Ég vona svo sannarlega aš eignasöfn evrópskra banka muni žola žann nišurtśr sem er ķ gangi į hśsnęšismörkušum vķša ķ ESB, žvķ žaš er ekki į vandręšin bętandi eftir aš hafa keypt undirmįlslįna-mistökin af Bandarķkjamönnum, og žaš undir eigin ESB-forręši. Góšir sölumenn žeir žarna ķ Bandarķkjunum, en viš lélegir kaupmenn hérna ķ ESB 

Kķnverjar ęttu einnig aš fara meš bęnir sķnar žvķ hér er besti śtflutningsmarkašur žeirra ķ hśfi.

Allar stofnanir sem įttu aš forręšast um žessi mįl eru mannašar meš mönnum - og allir menn gera mistök. Stofnanir eru žvķ menn og ekki ęšri mįttur. Žęr geta forrįšist eins og žeim sżnist, en žęr verša aldrei betri en žeir menn sem eru žar innanboršs. Var einhver sem sagši aš Bandarķkin skiptu okkur ekki mįli lengur? 

Mun ECB rįša viš vandann hérna megin Atlantsįla ? Žaš vona ég svo sannarlega žvķ žetta er mikiš leišindamįl fyrir okkur öll.   


Hvar er sešlabanki Kķna nśna ?

Fyrst Kķna į aš vera oršiš svona voldugt, hvar eru žį ašgeršir kķnverska sešlabankans ķ dag? Hvar er žįttur kķnverska sešlabankans ķ sameignlegum ašgeršum dagsins? 

Ķ dag eru žaš nefnilega sešlabankar Bandarķkjanna, Bretlands, ESB, Sviss, Japan og Kanada sem pumpa andvirši 180 miljarša dollara (leišrétt tala) inn ķ peningakerfi heimsins. Gróft reiknaš mun ķ alt koma 180 miljaršar frį sešlabanka Bandarķkjanna, 60 miljaršar fara til sešlabanka Japans, 55 miljaršar til ECB sem svo einnig bętir öšru eins viš, 40 miljaršar fara til sešlabanka Bretlands og 15 miljaršar til sešlabanka Sviss sem svo nęstum tvöfaldar uppķ 27 miljarša, og 10 miljaršar fara til Kanada. Žetta er stęrsta sameiginlega ašgerš sešlabanka ķ heiminum nokkurn tķma.

Žetta fjįrmagn veršur notaš til aš leysa um žį lįnsfjįržurrš sem nś rķkir ķ bankakerfum heimsins. Mun žetta fé kanski sogast ofanķ komma-kistuna ķ Peking? Erum viš aš fóšra kommana ķ Kķna ? Hvernig er hęgt aš losa heiminn undan afskęrmandi og eyšileggjandi handafls-bindingu Kķnverja viš dollar?

Er ekki kominn tķmi til aš Kķna komi uppśr kjallarahagkerfinu og leyfi frjįlsa veršmyndun į gengi gjaldmišils Kķna, og leyfi einnig žegnunum af fjįrfesta utan landamęra Kķna? 

Ķ gęr var dagur nśmer tvö žar sem višskipti voru stöšvuš meš handafli ķ kauphöll Moskvu. Stöšvuš vegna mikils veršfalls. Mį einungis leyfa miklar hękkanir ?

Uppfęrt: višskipti ķ kauphöll Moskvu hafa nś veriš stöšvuš aftur, žrišja daginn ķ röš! Uppfęrt aftur: . . og mun ekki opna aftur fyrr en į föstudag.

Einhver sem į fastfrosin bréf ķ Moskvu? Hmm, žjóšnżtt bréf ķ 24 stundir?  

 

Global redningsaktion fra verdens centralbanker 


Kastljós-vištal viš Tryggva Žór Herbertsson

Sigšuršur Siguršsson var svo vinsamlegur aš benda mér hér (nešst ķ umręšunni) į kastljós-vištal viš Tryggva Žór Herbertsson efnahagsrįšunaut forsętisrįšherra Ķslands. Ég er flestu sammįla sem Tryggvi sagši og fannst žaš einnig vel sagt. Ég žakka Sigurši fyrir įbendinguna

Mitt įlit

1) Žaš er loksins veriš aš taka til ķ fjįrmįlakerfum heimsins. Lętin verša mikil mešan į žessu stendur og hįvašinn langt fyrir ofan žolmörk eyrna flestra. Žvķ munu margir verša svo hręddir aš žeir halda aš heimurinn sé aš farast. En svo er alls ekki. Žeir sem žola ekki hįvašann ęttu aš taka svefnpillu eša halda sig burtu frį eldhśsinu.

2) Višskiptalķkan svokallašra fjįrfestingabanka er rotnaš samkvęmt mati margra bankamanna sem nś telja aš um 1/3 žeirra žurfi aš hverfa af yfirborši jaršar. Starfsemi fjįrfestingabanka mun žrķfast best innan venjulegrar bankastarfsemi žvķ annars er hętta į aš hiš gallaša višskiptalķkan fjįrfestingabanka muni óbeint žvinga žį śt ķ ótķmabęrar tilraunir til aš vinda ofan af möguleikum heilbrigšra višskipta ķ fjįrmįlaheiminum, sem sķšan mun leiša af sér aš enginn mun žora aš taka įhęttu lengur, og žvķ leiša heiminn inn ķ nżtt 1930, ž.e. fįi markašurinn ekki leyfi til aš bregšast rétt viš 

3) Ķslenska krónan hefur ekki gert neitt af sér. Hśn er alsaklaus. En žaš datt žvķ mišur heil tunna af vaxtarhormónum ofanķ pottinn ķ mötuneyti fjįrmįlageirans sem breytti mśs ķ fķl ķ munninum į peningakerfinu. Žaš žarf žvķ aš temja sér betri umgengni ķ nęrveru vaxtarhormóna. Kokkurinn hefur veriš sendur į nįmskeiš ķ öryggismįlum į vinnustöšum og nżr matsešill er ķ vinnslu

Ef einhver skyldi efast um aš Bandarķkin séu ekki ennžį stęrsta drįttarvél ķ efnahagsmįlum heimsins žį ętti viškomandi aš taka nišur eyrnahlķfarnar og opna dagblaš, kveikja į tölvu eša śtvarpsvištęki. Žaš eru akkśrat engar lķkur į aš Bandarķkin haldi ekki įfram aš vera drįttarvél heimsins ķ efnahagsmįlum, nśmer eitt og um langa ókomna tķš.

10 žżsk frostmörk

Hversvegna ? Jś vegna žess aš frelsiš er ennžį virkt vöšvabśnt heilans ķ Bandarķkjunum og skapar žvķ ennžį mun meiri velmegun og rķkidęmi en ķ flestum öšrum hagkerfum ķ heiminum. Til aš nį Bandarķkjamönnum žarf t.d Kķna aš hętta viš kommśnismann og taka upp virkt lżšręši og fullt frelsi. En um leiš og ófrelsi kommśnismans hverfur ķ Kķna žį er hętta į aš žaš fari eins fyrir Kķna eins og fór fyrir Sovétrķkjunum, sem žį brotnaši upp ķ smęrri einingar. Evrópusambandiš mun aldrei nį Bandarķkjunum ķ velmegun og rķkidęmi žvķ Evrópusambandiš er lamaš og dregst einungis meira og meira aftur śr Bandarķkjunum - įr frį įri. En žį segja menn: "jį en BNA eru meš svo mikinn višskiptahalla na na ni na na". En žį segi ég: ekki žegar litiš er til lengri tķma. Bandarķkin fjįrmagna sig alveg įgętlega til lengri tķma litiš og hafa alltaf gert žaš. Menn žurfa einungis aš hętta aš hugsa um žjóšarhagkerfi į sama hįtt og žeir hugsa um rekstur sjoppu, žar sem bókhaldiš sżnir ekki alltaf plśs į hverju kvöldi. Žetta gildir einnig um Ķsland og žaš var žessvegna sem Alžjóša Gjaldeyrissjóšurinn sagši um daginn aš framtķšarhorfur Ķsland vęru "öfundsveršar".

Forstöšukona greiningadeildar į sviši gjaldeyrismarkaša hjį Jyske Bank kom ķ fjölmišla hér ķ Danmörku ķ gęr žvķ allir héldu aš heimurinn vęri aš farast. Greiningadeild gjaldeyrismarkaša hjį Jyske Bank žykir góš ķ sķnu fagi og žvķ er talaš viš žau. Hśn segir aš evra muni falla 15% ķ višbót gegn dollar į örskömmum tķma. Žetta kemur ofanķ žaš 12% fall sem nś žegar hefur įtt sér staš į sķšustu 8 vikum, ašeins - žannig aš falliš veršur lik-lega 27% į nokkrum mįnušum. Hśn segir ennfremur aš sešlabanki Evrópusambandsins (ECB) sé nęr getulaus mišaš viš Bandarķska sešlabankann (The Fed) og žaš sé žvķ sešlabanki Bandarķkjanna sem er drįttardżr nśmer eitt aš flestu leyti. Her get ég vķst einungis veriš henni sammįla. Mér finnst žvķ aš ESB ętti aš taka upp nżjan gjaldmišil eša leggja nišur evru, sem er nįttśrlega handónżt sem gjaldmišill, ekki satt?

Ef til vill nęr evra žvķ aš falla 40% į innan viš 12 mįnušum, hver veit, stöšugleikurinn er svo mikill ķ Brussel. Bandarķskir fjįrfestar eru nśna aš draga sig śt śr fjįrfestingum erlendis og munu sękja ķ vöxt ķ heimalandi sķnu į nęstu įrum. Peningarnir leita ķ žangaš sem sólin mun koma upp į morgun. Žaš er einnig stórśtsala ķ gangi ķ Bandarķkjunum nśna. Gegni gjaldmišla stendur žvķ aldrei kyrrt og heimurinn er stór, miklu stęrri en ESB.

Rśssneski hlutabréfamarkašurinn hefur nś misst 40% af veršmęti sķnu į žrem mįnušum. Svo er öll Evrópa eftir . . en žaš er svo annar handleggur

Fyrri pistill

Banki Lehman bręšra hverfur af vettvangi samkeppninnar 


Banki Lehman bręšra hverfur af vettvangi samkeppninnar

Stęrsta gjaldžrot mannkynssögunnar fór fram ķ gęr. Hin 158 įra gamla bankastarfsemi Lehman bręšra er nś hętt aš vera til. Hlutabréfamarkašir trśšu ekki į veršgildi eigna Lehman Brothers Holdings Inc og neitušu aš skjóta inn meira fé. Hiš sama gerši sešlabanki Bandarķkjanna. 25.000 manns missa vinnuna. Flest störf Lehmans munu tapast ķ Bandarķkjunum og 6.000 munu hverfa ķ Evrópu, žar af 4.500 störf ķ London

Staša eignasafna fjįrmįlageira heimsins er undir stöšugri endurskošun markaša. Žaš er afar erfitt aš setja rétt og raunhęft verš į eignir fjįrmįlafyrirtękja viš rķkjandi ašstęšur. En allir ašilar markaša krefjast stanslaust endurmats į eignastöšu allra, og krefjast aš fį aš vita hver sé meš Svarta Pétur į hendi.

En žvķ verkefni mį ķ raun lķkja viš ašstöšu hśseiganda sem er skipaš aš selja hśseign sķna fyrir kvöldmat sama dag. Hvert er markašsverš eignarinnar? Undir svona žrżstingi er "rétt" markašsvirši fasteignarinnar nįnast ekki neitt. Žetta er ašstaša fjįrmįlafyrirtękja ķ dag og hśn er ekki öfundsverš. Žessvegna er svo erfitt aš stilla upp kröfum um aš geirinn "geri hreint fyrir sķnum dyrum" og komi meš "raunhęft" mat į eignasafni sķnu. Žvķ hver mun raunveruleikinn verša? Žaš veit enginn

Eitt er žó vķst. Hvarf bankastarfsemi Lehman bręšra af vettvangi samkeppni į fjįrmįlamörkušum mun žżša aš žeir sem eftir sitja į markašinum munu žurfa aš glķma viš minni samkeppni en įšur. Fyrir vikiš mun hagur žeirra vęnkast hrašar og žeir munu fį betra ašgengi aš fé. En svo mun samkeppnin aukast aftur - en žó ekki einum degi fyrr en hagur žeirra nślifandi hefur vęnkast į nż

Taugakerfi kapķtalismans er hlutabréfa- og fjįrmįlamarkaširnir. Žetta taugakerfi er alltaf mjög viškvęmt og ef žaš virkar ekki vel žį mun heldur ekki neitt annaš virka vel mešan į leišréttingu stendur. Žaš er ķ gegnum žetta taugakerfi aš fyrirtęki nśtķmans og framtķšarinnar munu sękja sér fjįrmagn til aš geta bśiš til velmegun ķ žjóšfélögum okkar, og til aš geta keppt į mörkušum nśtķšar og framtķšar. Žaš sem markaširnir eru aš upplifa ķ dag er svo einstakt aš žaš mun varla koma fyrir į meira en 100 eša jafnvel 1000 įra fresti. Viš lifum žvķ į einstökum tķmum kęru Ķslendingar

En markaširnir eru samt aš leišrétta sig og munu einnig ljśka žvķ erfiša verkefni. Enginn er hér of stór til aš falla. Svo mun lķfiš halda įfram, taugakerfiš komast ķ samt lag aftur og skjįlftinn mun stoppa

Fyrri pistill

Frjįlst fall skošana į efnahagsmįlum 

Višauki - mestu föll sķšustu 30 daga į gjaldeyrismörkušum

AUD/USD -10.35 % įstralskur dalur gagnvart BNA dal

AUD/JPY -7.57 % įstralskur dalur gegn yen

EUR/USD -7.22 % evra gegn BNA dal

GBP/USD -6.63 % pund gegn BNA dal

NZD/USD -6.54 % Nżja Sjįlands dalur gegn BNA dal

EUR/JPY -4.35 % evra gegn yen

CHF/JPY -4.09 % svissneskur frank gegn yen

GBP/JPY -3.73 % pund gegn yen

CAD/JPY -2.37 % kanadķskur dalur gegn yen

EUR/GBP -0.68 % evra gegn pundi 


Frjįlst fall skošana į efnahagsmįlum

Sęlir kęru lesendur 

Eiginlega įtti žetta ašeins aš verša smį pistill um ummęli sešlabankastjóra Kanada žvķ G. Tómas Gunnarsson skrifaši mjög svo athyglisveršan pistil um ummęli žessa manns (Fyrrverandi sešlabankastjóri). En eftir lestur Morgunblašsins ķ dag sé ég aš margir viršast haldnir ofurtrś į mįtt spįmanna og forręšis ķ hugsun manna,- eftirį! - žvķ lengdist pistillin.

En įšur en ég byrja pistilinn langar mig aš benda mönnum į nżja grein sjįvarśtvegs- og landbśnašarrįšherra Ķslands. Einar Kristinn Gušfinnsson segir margt gott hér ķ: Rétturinn til aš nżta eigin fiskistofna. Takiš vinsamlegast eftir žessari setningu Einars -

Nįlęgš ķ tķma viš sjįlfstęšisbarįttuna og hugsjónir hennar įtti mikinn žįtt ķ žvķ hversu vķštęks stušnings almennings naut sś įkvöršun rįšamanna įriš 1958 aš fęra fiskiveišilögsögu Ķslendinga śt ķ tólf mķlur

 

Oršiš nįlęgš er hér afar mikilvęgt, žvķ nś er žaš fjarlęgšin sem er aš leika sjįlfstęšishugsun margra Ķslendinga grįtt.    

Sešlabankar geta ekki séš fyrir kreppur og krķsur

Hjį Tómasi skrifaši ég žetta: Ég er ansi hręddur um aš žetta sé ekki rétt hjį sešlabankastjóranum og aš gamla lögmįliš gildi įfram. Sešlabankar geta ekki séš svona kreppur fyrir žvķ žį vęru žęr ekki kreppur heldur einungis verkefni į borš viš annan daglegan rekstur. Raunverulekinn er sį aš enginn gat séš žetta fyrir, žvķ ef allir hefšu séš žetta fyrir žį vęrum viš öll betur sett ķ dag og žaš vęri engin fjįrmįlakreppa ķ gangi nśna, en svo er alls ekki. Žetta er alltaf sagt um allar kreppur og krķsur sem koma. En žaš sem kanski į betur viš hér er žaš aš sešlabankastjórinn ÓTTAŠIST kreppu. En žaš er allt annaš en aš sjį hlutina fyrir. Hann hefši aldrei getaš tekiš upp mótvęgisašgeršir byggšar į ótta sķnum einum žvķ žį hefši hann veriš kominn śt ķ spįmennsku. Žaš er ķ raun miklu erfišaša aš spį fyrir um nęstu 3 mķnśturnar ķ fjįrmįlaheiminum en aš spį fyrir um vešriš, žvķ vešrinu er alveg sama um hverju žś munt spį. En į fjįrmįlamörkušunum žį munu allir bregšast viš spįm og 900 miljón heilar, hver um sig meš miljarša af hugsanamöguleikum, og sem hugsa į 400 tungumįlum samtķmis, munu einnig hefja ašgeršir einmitt byggšar į spį um framtķšina. Žaš var vegna žessa sem Isaac Newton gafst upp į hlutabréfabraski sķnu ķ gamla daga žvķ hann sagšist geta reiknaš śt gang himintungla og plįneta af miklu öryggi fyrir nęstu žśsundir įra, en hann gat ekki reiknaš śt ašgeršir "hįlf-brjįlašra öskrandi" manna ķ kauphöllum nęstu žrjįr mķnśturnar. Svo Isaac Newton yfirgaf markašinn og fór śt ķ svartagaldur.

Žetta er vķst svipuš saga ķ fleiri löndum. Hér ķ Danmörku eru sömu raddir uppi um aš léttur ašgangur aš lįnsfé og lįgir vextir hafi pumpaš upp verš į hśsnęši. Žaš er örugglega rétt. En fólk viršist ekki spį svo mikiš ķ veršiš žegar vextir eru lęgri og verš er hęrra žvķ žaš horfir einungis į hvaš žaš žarf aš greiša af lįnunum ķ hverjum mįnuši. Svo žetta kom śt į eitt. En svo hękka vextir aftur, sem žżšir aš veršiš fellur, og žį geta žeir sem keyptu į lįgum vöxtum varla selt nema aš tapa į kaupunum. Fasteignir eru eiginlega alveg gerómögulegar sem spįkaupmennsku vara (speculation object) žvķ žęr geta oršiš svo illa seljanlegar, og kostnašur viš sölu svo afar hįr (high transcation cost) aš besta lausnin aš mķnu mati er aš kaupa sér, eftir efni og ašstęšum, hśsnęši til aš bśa ķ og gleyma svo veršinu og markašinum og bara hafa žaš gott og hętta aš hugsa um fasteignir. Žetta jafnar sig.

En žetta var alls ekki svona hérna ķ Danmörku žvķ lętin uršu svo mikil žegar hękkanir voru ķ gangi aš margir keyptu sér 2-3 ķbśšir til aš "gręša" į žeim. En nśna situr žetta sama fólk meš 2-3 óseljanlegar ķbśšir žvķ markašurinn er frosinn fastur og žvķ ķ frjįlsu falli. Žetta er ekki gott mįl. En svona er žetta alltaf. Markašur er markašur og veršin breytast. En žessi kreppa sem er į fjįrmįlamörkušum hefši alls ekki žurft aš verša svona slęm ef allt annaš hefši ekki einnig komiš fljśgandi ķ hausinn ķ fjįrmįlaheiminum į sama tķma: sprenging ķ hrįvöruverši, olķuverši, mįlmum  og matvęlum plśs allt žaš lausa og svo kom stóra loka-sleggjan og kżldi veršhrun į hlutabréfum ofan ķ hausinn į veršbréfamörkušum. Žaš var summan af žessi öllu sem gerši žetta svona slęmt. Og svo er žaš sįlfręšin, hśn er stór žįttur hverrar krķsu og sennilega einn af stęrstu žįttum hverrar kreppu. Sįlręn kreppa sem einnig Ķslendingar upplifa ķ dag.

Žaš var enginn sem hafši jaršneskan möguleika į aš sjį žetta allt fyrir. En jį, svo sannarlega óttušust menn aš eitthvaš svona myndi koma. En raunveruleikinn er žó 100 sinnum verri en svartsżnustu menn žoršu aš "óttast".

Ķ Morgunblašinu ķ dag skrifar Sveinn Halldórsson aš Hagstjórn sé į villigötum

"viš žurfum į öllu okkar besta fólki aš halda til aš finna lausnir į žvķ aš einstaklingar og fyrirtęki fįi efnahagsumhverfi eins og best gerist ķ Evrópu"

 

Žaš er žvķ ekki langt aš leita fyrir Ķslendinga žvķ efnahagsumhverfi finnst varla betra en į Ķslandi. Žaš er vegna žessa góša umhverfis aš fjįrfestingar hafa veriš miklar į Ķslandi, atvinnuleysi lęgst af öllum löndum, atvinnužįttaka mest mišaš viš öll lönd Evrópusambandsins, hagvöxtur sterkastur og kaupmįttaraukning mest undanfarin mörg mörg įr. Einnig eru framtķšarhorfur Ķslands "öfundsveršar", eins og alžjóša-gjaldeyrissjóšurinn komst aš orši viš sķšustu heimsókn sjóšsins til Ķslands fyrir ašeins nokkrum vikum. Jį öfundsveršar framtķšarhorfur. Ég vildi aš žessu vęri eins fariš hérna hjį okkur ķ Evrópusambandinu, žvķ hér er framtķšin alls ekki öfundsverš. Hér mun ESB eiga fullt ķ fangi meš aš koma ķ veg fyrir aš sólarlag stęrstu hagkerfa sambandsins dragi öll sęmilega heilbrigš lönd sambandsins meš sér nišur ķ nišurfall 25 įra getuleysis Evrópusambandsins ķ einmitt efnahagsmįlum. Žó skal tekiš fram aš ESB hefur, mörgum til mikils léttis, įkvešiš aš leikskólabörn ķ ESB megi fį ókeypis eitt epli į dag, en eplin verša žó aš koma frį ESB og fjįrmögnuš af ESB. Dönskum foreldrum er žvķ mikiš létt žvķ hér sżnir ESB hversu gott sambandiš er viš žegnana. Įn ESB var žetta ekki hęgt.

Ķ Morgunblašinu ķ dag skrifar Ragnar Önundarson

Um bókstafstrś og mistök ķ hagstjórn Sagt hefur veriš aš žaš sé hlutverk sešlabanka aš fjarlęgja veisluföngin žegar loks er fariš aš vera fjör ķ partķinu. Žaš brįst og telst til mistaka

 

Jį žetta er oft sagt. En žaš eru žó markaširnir sjįlfir sem munu leišrétta sig innan ramma peningastefnunnar og žeir VERŠA einnig aš gera žaš žvķ sešlabankar geta ekki séš fyrir kreppur į mörkušum. Sešlabankar vinna samkvęmt markmišum og žau markmiš eru aš berjast gegn veršbólgu meš öllum tiltękum vopnum. Markmiš sešlabanka eru ekki aš hugsa fyrir fólk. Žessvegna hafa fyrirtęki ķ Bandarķkjunum varla oršiš kreppunnar vör žvķ žau lęršu svo mikiš ķ dot.com kreppunni. Žau eru meš fulla kassa af eigin fé til umrįša. Žau lęršu į hinn harša mįta, en žau lęršu samt. Žetta verša fyrirtęki į Ķslandi aš lęra, žvķ bankar eru eins og regnhlķfaleigur, žeir lįna žér regnhlķf žegar sólin skķn, en vilja fį hana aftur žegar žaš byrjar aš rigna. Žaš er žvķ best aš eiga regnhlķfina sjįlfur - a.m.a.k. eina regnhlķf.

Rķkisstjónir eiga žvķ ekki aš freistast til aš hjįlpa veikustu žįttum atvinnulķfs- og efnahagsmįla almennt, žvķ žaš tryggir ašeins aš fjįrmunir munu renna til žeirra sem minnst hafa vit į rekstri og efnahagsmįlum, sem minnst hafa fengiš śt śr peningunum og sem minnst kunna meš žį aš fara. Žvķ ber aš varast aš fara ķ leik "sterka forsętisrįšherrans" sem freistast til aš sżna "ašgeršir og žrótt ķ verki" ķ staš žess aš sżna žrótt ašgeršarvits og žrótt ašgeršarleysis žegar viš į, žvķ bestu verk sögunnar eru oft žau verk sem aldrei voru unnin. Góšur hag- og fyrirtękjarekstur felst oft ķ žvķ aš hęgt er aš vera įkaflega stoltur aš žvķ sem aldrei var gert. Žaš er ekki nóg aš vera "duglegur og sterkur" ef allur dugnašurinn fer ķ aš vinna efnahag og fyrirtęki sķnu illa og ef til vill einnig landi sķnu mišur vel meš žvķ aš sżna "žrótt ašgerša" sem į aš bjarga "žeim veiku".

Ķ Morgunblašinu ķ dag skrifar Žröstur Ólafsson

"aš Ķslendingar hefšu ekki įtt aš fara śt ķ nżtingu orkuaušlinda sinna - og žaš eina sem žeir geti gert til aš koma stöšugleika į gengi ķslensku krónunnar sé aš gefa śt yfirlżsingu um aš Ķsland gangi ķ Evrópusambandiš. Hann segir ennfremur aš "Ef stjórn- mįlamenn treysta sér ekki til žess (GR; aš ganga ķ ESB), veršur aš afnema frjįlst gengi krónunnar og takmarka frjįlsa fjįrmagnsflutninga milli Ķslands og śtlanda."

 

Žetta er hęgt aš žżša svona:

1) Noršmenn hefšu aldrei įtt aš fara śt ķ nżtingu orkuaušlinda sinna. Žaš sé aš koma žeim ķ koll nśna og žaš eina sem žeir geta gert til aš koma stöšugleika į gengi norsku krónunnar sé aš gefa śt yfirlżsingu um aš ganga ķ Evrópusambandiš. Mamma galdrašu !

Stöšugleikur ESB

En hvaš meš gengi evru? Hvaš ętti Evrópusambandiš aš gera til aš koma į stöšugleika ķ gengismįlum evru? Eins og flestir gera sér EKKI grein fyrir žį er evra bśin aš vera leiksoppur spįkaupmennsku gjaldeyrismarkaša undanfarin įr. Evra er bóla gjaldeyrismarkaša. Eftir aš hafa falliš 30% žį hękkaši hśn um meira en 100% gangvart stęrsta gjaldmišli heimsins. Hvar er stöšugleikinn? Jś, hann er aš finna ķ atvinnuleysistölum Evrópusambandsins og ķ stöšugleika afburša lélegs hagvaxtar ķ ESB ķ 25 įr. Hvoru tveggja ömurlegar hagstęršir og gersamlega óvišunandi įstand fyrir žegna ESB sem nśna eru alltaf aš verša fįtękari og fįtękari mišaš viš Bandarķkjamenn og Ķslendinga. Žetta er stöšugleikinn. 25 įr full af engu. Vilja Ķslendinga tak žįtt ķ žessu engu?

2) Handafl ķ gengisskrįningu krónu (gamla ašferšin): Veršbólgan er žarna og žaš er veriš aš vinna aš žvķ aš nį henni nišur meš hįum stżrivöxtum. Hvernig hśn kom skiptir ekki mįli žvķ hśn er hér, hefur einnig komiš til allra annarra landa sem hafa veriš aš ašhafast eitthvaš aš rįši, og til allra žeirra landa sem eru ekki aš fękka sér ķ mannfjölda eša sem eru stöšnuš. Ef Ķslendingar fjölga sér um 2% į įri žį mį allavega gera rįš fyrir aš veršbólga verši aš minsta kosti 2%. Žaš er enn mikiš pśšur i tunnunni į Ķslandi, og meira en vķšast annarsstašar ķ hinum vestręna heimi, veriš žrįtt fyrr allt įnęgš meš žaš.

Lettland, er nśna meš 16,5% veršbólgu, Bślgarķa meš 14,4%, Lithįen meš 12,4% (ESB lönd). Kķna, Indland, Brasilķa og Tyrkland eru einnig meš mikla veršbólgu. Brasilķa er meš 13% stżrivexti og stżrivextir ķ Tyrklandi eru enn hęrri en į ķslandi eša 16,75%. Lśxemburg og Belgķa eru meš um 6% veršbólgu og žvķ neikvęša vexti eins og er žvķ žau hafa jś ekkert aš segja um stżrivexti myntbandalagsins. Sjįlft elliheimiliš ESB er meš 4% veršbólgu ķ heild.

Aš taka handafliš ķ notkun mun žżša flótta allra fjįrmuna śr žjóšfélaginu. Žiš žyrftuš žvķ einnig aš loka dyrunum til umheimsins. Žį gętuš žiš labbaš um į lakkskónum um tóma kauphöll, kassar allra vęru eins galtómir og į hausnum eins og žeir voru į handaflsįrunum. Žetta yšri sannkölluš handsprengja eins og Eyžór Arnalds svo réttilega nefnir į blogg sķnum.

Žaš er ekkert atvinnuleysi į Ķslandi, žaš er ennžį meiri hagvöxtur į Ķslandi en ķ flestum öšrum löndum, kaupmįttur er góšur žrįtt fyrir rżrnun vegna gengisfalls. Allar afuršir frį Ķslandi eru eftirspuršar į mörkušum, og śtflutningur blómstrar vegna žeirra góšu fręja sem sįš var į undanförnum įrum. Eina sem er aš er veršbólga og afleišingar alžjóšlegrar fjįrmįlakreppu. Žiš vilduš kanski óska ykkur veršhruns į fiskmörkušum sem kallaši alltaf į hand- og heimageršar gengisfellingar į handaflsįrunum og vęruš kanski fegin endurkomu Fjallfossa Bęjarlękja fjįrmagns skattgreišenda ķ ekki neitt. Nśna er virk mynt landsins aš afrugla of hįtt gengi krónunnar, žaš tekur smį tķma, en įrangurinn veršur vonandi góšur. Žetta kemur.

Jį Sešlabankinn er meš veršbólgumarkmiš. Žetta er markmiš og ekki nįttśrulögmįl. Žżski sešlabankinn nįši ķ 50% tilfella markmišum sķnum į 20 įrum frį 1980-1999. Sešlabanki evrópusambandsins er nśna meš veršbólgu 100% yfir markmišum bankans og mun verša yfir žeim nęstu 2 įrin. Ķslenska krónan var sett frjįls įriš 2001. Stöšugleiki gengismįla er langhlaup og ekki spretthlaup. Žetta kemur.

Ķ Morgunblašinu ķ dag skrifar Gauti Kristmannsson um žaš sem hann kallar Krónuskatturinn. Aš žetta sé auka skattur į Ķslendinga og refsing fyrir aš standa utan Evrópusambandsins - og aš launžegar sitji ķ sśpunni meš hęstu vexti į Vesturlöndum og hęsta veršlag į Vesturlöndum.

Žó svo aš vextir séu lęgri nśna viša ķ ESB, vegna žess aš veršbólga er lęgri, žį žżšir žaš ekki sjįlfkrafa lįga vexti til atvinnulķfs og almennings. Bankar žurfa nśna aš vinna inn žaš sem tapast hefur og sem er aš tapast og į eftir aš tapast ķ formi aukins vaxtamismunar į innlįnum og śtlįnum. Žessir lęgri stżrivextir skila sér alls ekki alltaf śt ķ smįsölubankana žvķ bankar hafa frjįlsar hendur um veršlagningu peninga. Žessvegna žurfa byggingameistarar og verktakar ķ Danmörku t.d. aš greiša allt aš 12-14% vexti į rekstrarlįnum ķ žessum 4,25% stżrivöxtum. Žetta hefur oft veriš enn verra. Įriš 1992 var veršbólga 2,1% ķ Danmörku. Stżrivextir voru 9,5-11,5%. Vextir į hśsnęšislįnum voru allt aš 7-10%. Ekkert fjįrmagn var aš fį neinsstašar. Žetta var svona af tillitssemi viš fastgengisstefnu dönsku krónunnar žvķ einkasešlabanki Žżskalands ķ Evrópu (Deutsche Bundesbank a la ECB) var ķ vondu skapi og stjórnaši stżrivöxtum alls ESB svęšisins meš fjarstżringu. Žetta voru glešiįr fastgengisins og brjįlsemishugmynda ESB um myntbandalag framtķšarinnar. Atvinnuleysi var žarna um 12% og stżrivextir sęnsku krónunnar voru hękkašir upp ķ 500% til aš verja einhliša bindingu brjįlseminnar viš ECU, sem er fyrirrennari EURO. Jį 500% stżrivextir ķ Svķžjóš ķ nóvember 1992. Žį var nś gaman.

Tengt efni: 

Evra fellur 12,2% į 7 vikum 

The Bank must act to end the euro’s wild rise

EU population forecasts

Staša Lissabon 2000 markmiša Evrópusambandsins

Ónżtir gjaldmišlar

German Bundesbank annual target ranges missed around fifty percent of the time in Germany in the 1980s and 1990s

Gullna hlišiš lokast - gengishrun evru yfirvofandi?


Um móšir allra fjįrmįlakreppu. Nż haustśtgįfa Žjóšmįla

Žjóšmįl : Haust 2008

Sęlir kęru lesendur. Ég leyfi mér aš vekja athygli į nżśtkominni haustśtgįfu Žjóšmįla. Žar skrifa ég įtta blašsķšna grein um evruna og tilurš hennar

Yfirskriftir greinarinnar

Žrķfst frelsiš ķ fašmi ESB og evru?
Fyrsta og annaš farrými hagkerfa

  • Visna vöšvar frelsisins ef žeir eru ekki notašir?
  • Vöxturinn er ekki hér
  • Afturljós hagkerfanna
  • Var evran naušsynleg, eša var hśn pólitķskt verkfęri?
  • Móšir allra fjįrmįlakreppu
  • Skammsýni og mśgsefjun evruumręšu

 

Brot śr greininni fer hér

Enginn hefur enn svaraš grundvallarspurningunni um evru, en hśn er žessi: Af hverju? Įlķka fįir hafa žó rętt afleišingar evru fyrir evrulöndin sjįlf: Hver er įrangurinn? Eša eins og Kaninn segir: „Show me the money?“ (Hvar eru peningarnir?) Sjįlf framkvęmdin hefur vissulega tekist framar vonum, en hvernig hefur sjśklingurinn žaš? Hver er įrangurinn? Engin įžreifanleg aukning ķ verslun og višskiptum į milli evrulanda, lķtill sem enginn hagvöxtur į 65% af evrusvęšinu og višvarandi mikiš atvinnuleysi öll įrin. Jś, žaš er komiš pólitķskt svar viš stóru spurningunni um af hverju, en žaš er vęntanlega ekki žaš svar sem hefur stżrt žeirri öržrifaumręšu sem viš höfum oršiš vitni aš undanfarna mįnuši į Ķslandi. Umręšan į Ķslandi hefur eingöngu veriš efnahagslegs ešlis, en ķ žeim efnum er nįkvęmlega ekkert aš sękja fyrir Ķsland meš upptöku evru, žvķ evran er fyrst og fremst pólitķskt verkfęri

 

Ég hvet žį sem vilja landi og žjóš sinni vel aš lesa žessa grein ķ Žjóšmįlum, žvķ žar er komiš inn į hluti sem alls ekki hafa veriš uppi ķ žeirri öržrifaumręšu sem hefur geisaš um mįlefni ESB og evru į Ķslandi. Samkvęmt žessari umręšu er evra lķklega ekki žaš sem žś heldur aš hśn sé

Sjįlfur hlakka ég mikiš til aš lesa grein Vilhjįlms Eyžórssonar, blašamanns, en hann skrifar įdrepu um žaš sem hann kallar „flathyggju“. Magt fleira athyglisvert er ķ Žjóšmįlum aš žessu sinni. Meira og betur er fjallaš um žessa haust-śtgįfu Žjóšmįla ķ Vef-žjóšviljanum 

Ritiš Žjóšmįl fęst ķ öllum bókabśšum Pennans og Eymundsson, bensķnstöšvum Olķs og nokkrum fleiri stöšum. Einnig er hęgt aš kaupa einstök hefti og gerast įskrifandi ķ Bóksölu Andrķkis (Vef-Žjóšviljinn). Žį er hęgt aš gerast įskrifandi og kaupa einstök hefti ķ sķma 698-9140. 


Nęsta sķša »

Höfundur

Gunnar Rögnvaldsson
Gunnar Rögnvaldsson

Búseta: Ísland.
Reynsla: 25 ára búseta í ESB og fyrirtækja-rekstur í DK/ESB frá 1985 til 2010. Samband:
tilveraniesb hjá mac.com

Ég er hvorki skráður á Facebook, Twitter, Linkedin né á neinum öðrum "samfélags-vefjum". Aðsetur skrifa minna er einungis að finna hér á þessari síðu og á tilveraniesb.net og í blöðum og tímaritum

Bloggvinir

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband