Leita í fréttum mbl.is

Á 11. stund 11. dags 11. mánađar fyrir 100 árum

Auđlegđ ţjóđanna: Nýjasta stálstykkiđ á 1700 miljarđa króna hóf sjópróf sín í fyrra. Ţetta er enn eitt bandaríska ofurstálstykkiđ í röđ ellefu slíkra. Ađeins 153 ár eru liđin frá ţví ađ Bandaríkin lágu í rústum borgarastyrjaldar. Ekkert annađ ríki mannkynssögunnar hefur ráđiđ ríkjum á öllum höfum jarđar samtímis. Millistéttin er hryggsúlan og Trump er ađ styrkja hana

****

SVEFNGENGLAR KOMA EKKI AF STAĐ STYRJÖLD

Fyrri heimsstyrjöldin skall ekki á vegna fyrst og fremst svo kallađra "pólitískra svefngengla", eins og oft hefur veriđ haldiđ fram. Henni lauk 11. nóvember kl. 11 fyrir hundrađ árum. 20 milljón manns létu lífiđ

Ţýskaland rćđur í dag einu sinni enn ríkjum í Evrópu eins og ţađ gerđi 1871, 1914 og 1939. Hvađ gerist nćst veit enginn. En nú er komiđ ađ ţví ađ Ţýskaland fari enn einu sinni í brjálćđiskast og ţađ er nú ţegar byrjađ ađ taka nýja syrpu á Evrópu međ ţví ađ:

1. Tilskipa peningapólitískar kúgunarađgerđir gegn ríkjum Suđur-Evrópu og setja ríki ţeirra á annan endann fjárhagslega, efnahagslega og pólitískt séđ, eftir ađ hafa fyrst ţrýstidćlt inn á ţau illa fengu lánsfé međ útlánaskilmálum undir beltisstađ, međ ECB-seđlabankann í rassvasanum

2. Tilskipa kúgunarađgerđir gegn ţjóđum Austur-Evrópu til ađ neyđa ţau til ađ taka viđ hrikalegum afleiđingum vanhćfs kanslara Ţýskalands í innflytjendamálum, međ hótunum um ađ rúlla yfir nýfengiđ sjálfstćđi ţeirra, hlýđi ţau ekki

3. Tilskipa kúgunarađgerđir gegn Stóra-Bretlandi vegna Brexit

4. Hvetja önnur ríki í Evrópu til ađ gjaldfalla á skuldbindingum sínum í NATO međ ţví hlaupast sjálft á brott frá sínum eigin skuldbindingum ţar, og ţar međ eyđileggja varnarbandalagiđ sem mest innanfrá

5. Skilyrđa útkomur Evrópusambandsríkja úr áföllum, ţjóđerni ţeirra

Já tímarnir breytast, og um síđustu helgi sáum viđ ađ ţađ var ekki efnahagurinn sem skipti mestu máli í ţingkosningunum í Bandaríkjunum, eins og sífellt er tönglast á međ hakkavélum heimskunnar, međ til dćmis hinu ţreytta enska slagorđi "it is the economy stupid", heldur voru ţađ ríkiborgararéttindi og ţegnskapur í ţjóđríki sem skipti öllu máli ţar, eins og ţegar Bretar kusu ađ ganga úr Evrópusambandinu. Fólk vill búa í ţjóđríki. Ţađ vill ekki bara búa í hagkerfi eđa regluverki. Móđurástin, ţ.e. ástin á sínum nánustu, til dćmis sinni eigin ţjóđ, er hvorki pólitísk kenning né regluverk. Sífellt fleiri kosningar snúast um ţessi algeru tilvistarmál, sem eru frumforsendur velsćldar og alls annars

KERFISLĆGAR STYRJALDIR

Kerfislćgar styrjaldir verđa fyrst og fremst vegna ţess ađ ný ríki (veldi) eru ađ ryđja sér til rúms í veraldarhafinu. Og svo einnig vegna ríkja (velda) sem eru ađ sökkva í hinu sama pólitíska hafi heimsins

Fyrri heimsstyrjöldin varđ vegna ţess ađ ţrjú ný ríki voru ađ ryđja sér til rúms í heiminum: 1. Japan, 2. Ţýskaland og 3. Bandaríkin. Önnur ríki (veldi) voru ţvinguđ til hliđar og ţađ gekk ekki ţegjandi og hlóđalaust fyrir sig. Ţegar skipan heimsmála riđlast, ţá er um meiriháttar afleiđingar ađ rćđa

Allir sem hugsuđu hefđu átt ađ vita ađ stofnun Ţýskalands 1871 myndi hafa stórkostleg áhrif á önnur ríki í Evrópu og á heiminn allan. Ţađ sama gildir um Japan. En ţađ sem skipti mestu máli voru hin nýju Bandaríki Norđur-Ameríku í vestri

Frá lokum borgarastyrjaldar Bandaríkjanna 1865 og á nćstu 40 árum ţróuđust ţau úr stríđshrjáđu landi, yfir í ađ framleiđa helming alls ţess sem framleitt var í heiminum áriđ 1900. Já, stríđ geta stundum leyst mál. Ţarna urđu Bandaríkin ein ósundrandi ţjóđ. Blek á pappír á borđ viđ sjálfstćđisyfirlýsingar býr ekki til ţjóđir. Ţađ gerir hins vegar blóđ, sameiginlegar ţjáningar og trú, saga, tungumál og áföll

Ris Bandaríkjanna kostađi önnur ríki stöđuna sem heimsveldi. Og ţađ voru Bandaríkin sem í fyrsta skiptiđ í mannkynssögunni sendu tvćr milljóir manns úr nýja heiminum yfir í gamla heiminn til ađ koma í veg fyrir ađ ein pólitísk eining myndi ráđa yfir samfelldum landmassa frá ströndum Atlantshafs til Kyrrahafs, sem ógnađ gćti hinu nýja lýđveldi Bandaríkjanna međ tvennum vígstöđvum. Ţetta endurtóku ţau stuttu síđar í síđari fasa sömu styrjaldar

Í dag eru ţađ bćđi sökkvandi og rísandi ríki (veldi) sem móta söguna. Evrópa er ađ anda út sínum síđasta anda sem fyrrverandi ofaní fyrrverandi safn velda á borđ Egyptaland hiđ forna. Evrópa réđi heiminum í samfellt 500 ár. Sá tími er liđinn núna

Rússland er ađ sökkva sem síđasta veldiđ í Evrópu sem einhver áhrif hefur í sínum heimshluta. Međ falli Sovétríkjanna féll síđasta veldi Evrópu sem hafđi áhrifavald um allan heim; ţ.e. heimsáhrif. En Evrópa hefur ekki lengur neitt heimsáhrifavald í neinum mikilvćgum málum. Ţađ er rétt svo ađ um heimshlutavald er ađ rćđa, ţegar menn nefna Evrópu á nafn. En án Bandaríkjanna getur Evrópa ekkert, ţví Evrópa er ekki eitt-ríki og getur ekki orđiđ eitt-ríki og verđur aldrei eitt-ríki. Ţannig er stađa Evrópu orđin í dag

Og nú virđist tími Rússlands og Ţýskalands kominn til ađ hverfa af sögusviđinu sem heimshluta-veldi. Ţađ mun ekki ganga ţegjandi og hljóđalaust fyrir sig. Ekkert getur stöđvađ ţetta ferli, sýnist mér

Nćstu 500 árin í mannkynssögunni verđa í nafni Bandaríkja Norđur-Ameríku. Austurhvel jarđar, gamli heimurinn, er ađ brotna upp í pólitískar öreindir

Um daginn spurđi ég: "Er ţađ kannski einber tilviljun ađ gengi gjaldmiđla Rússlands, Tyrklands og Írans (Sýrland-potturinn) er á hrađri niđurleiđ, gagnvart Bandaríkjadal?

Ef ţetta er ekki tilviljun, hver skyldi ţá samnefnari ţessa sameignlega gengisfalls ţessara ţriggja gjaldmiđla vera?"

Svariđ er ţetta; Ţessi ţrjú ríki eru andsnúin Bandaríkjunum. Ţađ er ţađ sem er ađ gerast. Slíkt er heimsáhrifavald Bandaríkjanna ađ erfitt er ađ sameinast gegn ţeim. Ţađ kostar. En hér er ekki um vísvitandi ađgerđ af hálfu Bandaríkjanna ađ rćđa. Heldur er ţetta einungis dćmi sem sannar hvađ ţađ getur kostađ ađ sameinast gegn Bandaríkjunum. Markađurinn hugsar sitt og leitar í skjól tilvistarlegs öryggis. Slíkt pólitískt tilvistaröryggi er nú ađeins ađ finna á Vesturhveli jarđar í dag. Og svo mun verđa um langa framtíđ. Austurhveliđ -gamli heimurinn- er ađ brotna upp

Almenningsálit hefur aldrei veriđ áhrifavald í heiminum. Ţađ er eins og andvari eđa goluţytur. Soft-power er einungis háskóla-fetismi til ađ breiđa yfir ekkert-vald. Mjúkt-vald án raunverulegra valda er ekkert-vald

Krćkja

Victor Davis Hanson, sagnfrćđingur og bóndi: The 11th Hour of the 11th Day of the 11th Month—100 Years Ago

Fyrri fćrsla

Evrópa ćtti ađ stóla á hernađarmátt Pútíns


Bloggfćrslur 10. nóvember 2018

Höfundur

Gunnar Rögnvaldsson
Gunnar Rögnvaldsson

Búseta: Ísland.
Reynsla: 25 ára búseta í ESB og fyrirtækja-rekstur í DK/ESB frá 1985 til 2010. Samband:
tilveraniesb hjá mac.com

Ég er hvorki skráður á Facebook, Twitter, Linkedin né á neinum öðrum "félags-vefjum". Aðsetur skrifa minna er einungis að finna hér á þessari síðu og á tilveraniesb.net og í blöðum og tímaritum

Bloggvinir

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband